تحلیل گفتمانی هویت مذهبی و ملی در ایران پس از انقلاب اسلامی

این مقاله در یک فضای گفتمانی به بررسی مفصل‌بندی ساخت هویت در ایران پس از انقلاب اسلامی با تمرکز بر گفتمان ملی‌گرایی متاخر می‌پردازد. انقلاب اسلامی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخی ایران، زمینه‌ساز تحولات اساسی در گفتمان‌های هویتی و سیاسی کشور شد. در این دوران، گفتمان‌های مختلفی در تلاش برای تعریف و بازتعریف هویت ملی ایرانی بوده‌اند. در پژوهش حاضر، با استفاده از چارچوب نظریۀ گفتمان لاکلا و موفه، سعی شده روندهای گفتمانی و مفصل‌بندی‌های ناشی از آن در ملی‌گرایی متاخر بررسی و نشان داده شود که چگونه این گفتمان تلاش کرده تا عناصر گوناگون هویتی، از جمله مولفه‌های مذهبی، تاریخی و فرهنگی را در چارچوب یک روایت مشترک تلفیق نماید. همچنین، به تحلیل چالش‌ها و رقابت‌های گفتمانی میان ملی‌گرایی متاخر و سایر گفتمان‌های هویتی، نظیر اسلام‌گرایی و غرب‌گرایی رادیکال پرداخته شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این گفتمان از طریق بهره‌گیری از نمادها، داشته‌ها و روایت‌های تاریخی، توانسته است به‌طور نسبی در بازتولید هویت ملی موفق عمل کند؛ اما همچنان با چالش‌هایی در مفصل‌بندی کامل و پذیرش عمومی روبه‌رو است. مقالۀ حاضر با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، به ارائۀ تصویری جامع از تغییرات گفتمانی و تاثیر آن بر ساخت هویت ملی در ایران پس از انقلاب پرداخته است.

discourse analysis of religious and national identity in iran after the islamic revolution

this article, within a discursive framework, examines the articulation of identity construction in iran after the islamic revolution, with a focus on the discourse of late nationalism. the islamic revolution, as one of the most significant historical turning points in iran, paved the way for fundamental transformations in the country's political and identity discourses. during this period, various discourses have sought to define and redefine iranian national identity. this study, using the theoretical framework of laclau and mouffe's discourse theory, aims to analyze the discursive processes and articulations emerging within late nationalism, and to demonstrate how this discourse has attempted to integrate various identity elements—religious, historical, and cultural—into a unified narrative. the article also addresses the discursive challenges and rivalries between late nationalism and other identity discourses, such as islamism and radical westernism. the findings indicate that, by employing symbols, cultural assets, and historical narratives, this discourse has been relatively successful in the reproduction of national identity. however, it still faces challenges in achieving full articulation and broad societal acceptance. this study, through a descriptive and analytical method, offers a comprehensive picture of discursive transformations and their impact on the construction of national identity in post-revolutionary iran.