بررسی آثار عناصر مذهبی – هویتی بر هویت ملی ایران

از مهم‌ترین عناصر هویت ملی ایرانی دو عنصر اسلام شیعی و ایرانیت‌اند. اسلام شیعی از عوامل هویت‌یابی ایرانیان در برابر عثمانی‌ها و اعراب بوده و عنصر ایرانیت نیز که شامل اقوام ایرانی، خرده‌فرهنگ‌ها، تمدن، آیین‌ها و میراث فرهنگی است، در انسجام ملی نقش مهمی داشته است. از این‌رو، ایجاد توازن میان این عناصر برای دولت‌مردان ایران اهمیت فراوان دارد. با استقرار جمهوری اسلامی، تصمیم‌گیرندگان نظام عنصر هویتی- مذهبی را مهم‌ترین عامل هویت‌یابی دانستند و سایر عناصر را در درجۀ دوم اهمیت قرار دادند. این اولویت‌بندی و محدود ساختن هویت ایران در قالب اسلام شیعی می‌تواند برای ملت ایران، به‌ویژه در مرزها، چالش‌های هویتی و امنیتی ایجاد کند. از پیامدهای این سیاست رشد هویت‌های فروملی چون هویت‌های مذهبی، قومی و محلی است که برای ارتقای جایگاه خود، به سیاست شناسایی و اعتباربخشی روی می‌آورند. یکی از راه‌های پیگیری خواسته‌های قومی، تمرکز بر سیاست شناسایی حداقلی یا اعتباربخشی است که بر ویژگی‌های خاص فرهنگ‌ها و کثرت‌گرایی فرهنگی در جامعۀ ملی تاکید دارد. فرضیۀ پژوهش این است که اولویت دادن به عنصر هویتی- مذهبی از سوی حکومت مرکزی، با نادیده گرفتن هویت ملی، انسجام ملی را تضعیف و قومیت‌ها را به پیگیری سیاست شناسایی حداکثری و تحرکات گریز از مرکز تحریک کرده و بستر دخالت کشورهای رقیب را از طریق تبدیل توان قومیت‌های ناراضی به مسئله‌ای ژئوپلیتیک فراهم کرده است. پژوهش به روش تحلیلی- توصیفی و با ابزار کتابخانه‌ای و اینترنتی انجام شده است. هدف تحقیق بررسی تاثیر اولویت‌یابی عنصر مذهبی- هویتی بر عملکرد هویتی قومیت‌های ایران و ارائۀ راهکارهایی برای به رسمیت شناختن حقوق قومی در کنار تقویت هویت ملی است. برای این منظور، از نظریۀ سیاست شناسایی اکسل هونت استفاده شده که سه حوزۀ هویت‌ساز عشق، حقوق و همبستگی را مبنای شناسایی دانسته و بر پذیرش تفاوت‌های فردی، قومی، فرهنگی و مذهبی تاکید دارد. از دیدگاه او، نادیده گرفتن این حوزه‌ها منجر به واگرایی و تضعیف انسجام ملی می‌شود.

examining the effects of religious-identity elements on iran's national identity

the most important elements of iranian national identity are the existence of two elements: shiite islam and iranianness. along with shiite islam, which has been one of the most important factors in the identification of iranians against the ottoman turks and arabs, the element of iranianness, which includes elements such as iranian tribes and their subcultures, iranian civilization, rituals, and cultural heritage, has also been very important factors in creating the identity and national cohesion of iranians. for this reason, creating a balance with respect to the elements that constitute iranian identity by iranian government officials is very important. with the establishment of the islamic republic in iran, the decision-makers of the system considered the most important factor in the identification of iranians to be the religious-identity element and believe that other elements of iranian identity are of secondary importance. giving priority to religious-identity elements and narrowing iran to shiite islam can create identity and security challenges for the national identity of iran, as well as the nation and people of iran, especially within the borders of that country. among the consequences of this policy, we can mention the growth of sub-national identities such as religious, ethnic, and local identities. common values ​​in which a particular value of members of society can be accepted and recognized. thus, according to haunt's theory, it can be imagined that these three forms of identification relations are social preconditions for identity formation, and therefore, ignoring them or preferring a specific identity-religious area will lead to divergence and weakening of national cohesion.