بررسی فنی روکش فلزی و شیوه طلاکاری درِ اصلی مدرسه چهارباغ اصفهان

مدرسه مادرشاه یا چهارباغ اصفهان یکی از شاهکارهای هنری بر جای‌مانده از دوره صفوی است که مجموعه‌ای از هنرهای گوناگون در ساخت آن به کار رفته‌است. یکی از شاخصه‌های مهم این مدرسه تاریخی درِ  ورودی اصلی آن است که بر زیبایی و عظمت مدرسه افزوده ‌است. مطالعاتی که روی این اثر انجام گرفته بیشتر شامل مطالعات تاریخی، بررسی نقوش و کتیبه‌خوانی است و تاکنون نتایج یک بررسی فنی و علمی در خصوص آن منتشر نشده است. هدف از انجام این پژوهش شناسایی روکش فلزی درِ مدرسه و روش ساخت آن و همچنین مطالعه روش طلاکاری مورد استفاده در تزیین بخش‌هایی از سطح آن است. در همین راستا، پرسش های این پژوهش آن است که روکش فلزی درِ مدرسه چهارباغ اصفهان از چه جنسی ساخته شده، با چه روشی تولید گردیده و طلاکاری بخش های تزیینی آن به چه شیوه ای انجام گرفته است؟برای این منظور ابتدا بررسی جزییات سطح اثر در محل با بزرگ‌نمایی‌هایی بیشتر انجام گرفت. سپس مطالعات آزمایشگاهی با استفاده از میکروسکوپ نوری (om)، میکروسکوپ ‌الکترونی‌ روبشی نشر میدانی مجهز به طیف‌سنج تفکیک‌انرژی (fesem-eds) انجام شد. نتایج به‌دست آمده از بررسی‌ها نشان داد که بدنه اصلی در از فلز نقره تقریبا خالص ساخته شده است. مقادیر بسیار کم از عناصر مس و سرب، در حدود 1 درصد، نیز در ترکیب روکش نقره‌ای در شناسایی شد. این مقدار کم امکان چکش‌کاری و ساخت ورق را فراهم کرده ‌است. علاوه بر این وجود آخال‌های اکسیدی در ورق نقره، استفاده از عملیات حرارتی (تابکاری) در فرایند ساخت آن را نشان می‌دهد. وجود جیوه در لایه طلا و همچنین زیر لایه طلا (سطح مشترک نقره و طلا) نشان داد که تزیینات طلایی روی بخش‌های مختلف روکش نقره‌ای به روش ملغمه‌ای (جیوه‌ای) اجرا شده ‌است که مشابه روش به‌کار رفته برای طلاکاری در مسجد جامع عباسی اصفهان، دیگر نمونه متعلق به دوره صفوی، است.

analytical approach to the gilded silver door of chahār-bāgh school of isfahan

chahār-bāgh school in isfahan stands as one of the artistic masterpieces left from the safavid period, employing a variety of arts in its construction. one of the important features of this historic building is its door of the portal, which adds to the beauty and grandeur of the school. studies conducted on this artifact mostly include historical research, examination of patterns and epigraphy, and so far, the results of a technical and scientific study regarding it have not been published. the aim of this research is to identify the metal door facings of the portal of schools, its construction method, and also to study the gilding technique used in decorating parts of its surface. in this regard, the main question of this research is: what material was used to make the metal covering of the chahār-bāgh school door in isfahan, by what method was it produced, and in what manner was the gilding of its decorative parts carried out?for this purpose, a detailed examination of the surface of the door was carried out on-site with further magnifications. laboratory studies were also conducted on selected samples using optical microscopy (om), field emission scanning electron microscopy equipped with energy-dispersive x-ray spectroscopy (fesem-eds). the results showed that the door facings are made of almost pure silver metal. very small amounts of copper and lead, around 1 wt%, were also identified in the composition of the silver sheet. this small amount facilitates hammering and sheet metal fabrication. moreover, oxide inclusions in the silver sheet was identified in the eds analysis. such inclusions imply using heat treatment (annealing) during the production of metal sheet. in other word, silver sheets were manufacture by an alternative hammering and annealing process to achieve the desired thickness. in addition, the presence of mercury in the gold layer and also in the interface of gold layer and silver substrate indicated that the golden decorations on various parts of the silver facings were executed using amalgam gilding, similar to the technique used for gilding in the masjid-i shāh (masjid-i imām) of isfahan, another example belonging to the safavid period.