بررسی بهترین روش توسعه کم اثر (lid) برای مدیریت رواناب شهری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (ahp)(مطالعه موردی: شهرخمینی شهر)

امروزه آشنایی با خطرات سیلا ب های شهری به دلیل آثار زیانباری که ایجاد می کند. چگونگی ارزیابی و مقابله با آن از اهمیت بسیاری در سیستم های مدیریت شهری برخوردار است. آثار نامطلوب وقوع سیلاب درمناطق شهری را از نظر شدت خسارات وارد شده می توان با خسارات ناشی از طوفان، خشکسالی، زمین لرزه و رانش زمین مقایسه کرد. در سال های اخیر روش های توسعه کم اثر(lid) به عنوان روشی شناخته شده، بهترین و مقرون به صرفه ترین راه حل را در مدیریت و کاهش اثرات منفی سیلاب شهری ارائه نموده است. هر چندکه ظهور ابزارهای توسعه کم اثر در مدیریت آب های سطحی و حفظ کیفیت آن بسیار موثر است، ولی جانمایی، اجرا و بهره برداری بهینه این روش ها به شرایط اقلیمی، زمین شناسی، هیدرولوژی، اقتصادی و ... منطقه بستگی دارد. هدف از این مقاله استفاده از روش (ahp) در انتخاب بهترین روش توسعه کم اثر در مدیریت رواناب شهری خمینی شهر است. در این راستا چهارده معیار از میان کلیه معیارها و گزینه های موجود در انتخاب بهترین روش توسعه کم اثر توسط سی کارشناس خبره، گزینش شد و پس از انجام مقایسه های زوجی بین معیارها و گزینه ها، بر اساس نظرات ارائه شده، نتایج حاصل از مقایسه ها به ساختار تحلیل سلسله مراتبی تبدیل شد. نتایج حاصل از این تحقیق با مدلسازی در نرم افزار تحلیل سلسله مراتبی(expert choice) نشان داد روش بام سبز و ترانشه نفوذ در شهر خمینی شهر آثار مطلوبی در دفع، کنترل و استفاده از رواناب ها دارند. طبق نتایج نرم افزار روش بام سبز در حوضه شمالی و شمال شهر با توجه به وجود بیشترین ساخت و ساز و سطح اشغال بهترین گزینه معرفی شد. ترانشه نفوذ در تمام شهر خمینی شهر باید در دستور کار قرار گیرد و تالاب مصنوعی در حوضه جنوب شهر به علت وجود باغ ها و اراضی کشاورزی بهترین گزینه معرفی شد.

investigating the best low-impact development (lid) method for urban runoff management using analytical hierarchy process (ahp) (case study: khomeinishahr)

introductionurban floods, due to their severe economic, social, and environmental consequences, pose a critical challenge for municipal management. in arid and semi-arid regions like khomeinishahr, rapid urbanization has increased impervious surfaces, exacerbated runoff and reducing groundwater recharge. low impact development (lid) techniques have emerged as innovative solutions to restore natural hydrological cycles and mitigate flood risks. these methods emphasize infiltration, retention, and reuse of stormwater, while concurrently improving air quality, mitigating urban heat islands, and enhancing green cover. however, selecting optimal lid strategies depends on multifaceted factors, including climatic conditions, hydrological properties, economic constraints, and social acceptability. this study employs the analytical hierarchy process (ahp) to prioritize lid techniques for urban runoff management in khomeinishahr, offering a data-driven framework to address flood vulnerabilities.materials and methodsthis research integrates literature review and expert surveys to evaluate lid strategies against 14 key criteria (e.g., climate, slope, cost, space availability, land use). data were collected through questionnaires administered to 30 domain experts and analysis of regional hydrological reports. the assessed lid techniques included green roofs, infiltration trenches, constructed wetlands, bioswales, permeable pavements, and bioretention systems. the ahp-based decision-making process involved:hierarchy construction: defining the goal (optimal lid selection), criteria, and alternatives.pairwise comparisons: assigning relative weights to criteria and alternatives using a 1–9 scale.weight calculation: synthesizing local and global weights via the expert choice software.sensitivity analysis: testing result robustness against criterion weight variations.modeling accounted for region-specific constraints, such as high urban density, limited land availability, and a hot, dry climate.results and discussionthe ahp analysis identified green roofs (weight: 14.5%) as the most effective solution, given their multifunctional benefits: runoff volume reduction (up to 80%), urban cooling, air pollution mitigation, and energy savings. infiltration trenches (12.3%) were recommended citywide, while constructed wetlands (10.1%) were prioritized for southern agricultural zones.key influential criteria: climate (19.9% weight): adaptation to high temperatures and erratic rainfall; cost-space efficiency (15.2%): green roofs’ feasibility in dense urban fabric; pollution/temperature reduction (12%): green roofs’ role in particulate capture and heat island mitigation.implementation challenges: public awareness: citizen engagement for rooftop greening initiatives; structural costs: upfront expenses and technical requirements (e.g., load-bearing capacity); spatial limitations: narrow streets hindering trench deployment. comparative studies (e.g., izanloo and bardi sheikh’s work in bojnourd and uda’s sydney case) corroborated the preference for infiltration-based systems. a multifunctional approach (e.g., hybrid green roof-wetland systems) is proposed for similar regions.conclusionthis study demonstrates the efficacy of ahp in prioritizing lid strategies for khomeinishahr’s runoff management. green roofs, complemented by infiltration trenches and wetlands, offer a holistic solution to flood risks while delivering co-benefits. municipal authorities should incentivize public participation and integrate these techniques into urban planning frameworks.