مسئولیت فرهنگی- اجتماعی مصرف‌کنندگان، ذینفعان و تصمیم‌گیرندگان آب در بحران کم آبی

با توجه به تداوم بحران کم آبی و پیامدهای گسترده آن بر جوامع انسانی و اکوسیستم ها، این پژوهش با هدف واکاوی ابعاد فرهنگی-اجتماعی مسئولیت پذیری ذینفعان آب (مصرف کنندگان، تصمیم گیران و ذینفعان) طراحی شده است. مطالعه حاضر بر این فرض استوار است که حل پایدار بحران آب مستلزم درک عمیق لایه های فرهنگی موثر بر رفتارهای آبی است. این تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. با نمونه گیری نظری، 14 مشارکت کننده آگاه و دغدغه مند در حوزه آب انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق جمع آوری و با پیروی از روش 6 مرحله ای براون و کلارک تحلیل شدند. جهت تضمین اعتبار یافته ها، از معیارهای لینکولن و گوبا شامل بازبینی مشارکت کنندگان و کدگذاری توسط دو پژوهشگر مستقل استفاده شد. تحلیل داده ها منجر به استخراج دو سازه اصلی شامل مسئولیت اجتماعی در سه بُعد شناختی (آگاهی از پیامدهای مصرف)، عاطفی (دغدغه مندی نسبت به نسل های آینده) و عملکردی (مشارکت فعال در مدیریت آب) و مسئولیت فرهنگی در سه بعد ارزش ها (سواد آبی، مهارت ها، صداقت اطلاعاتی)، باورها (قانون مداری، واقع بینی، آینده نگری) و عادت واره ها (خلاقیت، نتیجه گرایی، جمع گرایی، ریسک پذیری) شد. این ابعاد در قالب یک مدل پارادایمی تلفیق شدند که نشان دهنده تعامل پویای عوامل فرهنگی-اجتماعی در مدیریت بحران آب است. یافته ها موید آن است که حل بحران کم آبی مستلزم توجه همزمان به ابعاد فنی و فرهنگی-اجتماعی است. مدل پیشنهادی می تواند مبنایی برای طراحی برنامه های آموزشی و سیاست گذاری های مشارکتی در مدیریت آب باشد. این پژوهش بر ضرورت تبدیل مسئولیت آبی به یک هنجار فرهنگی تاکید دارد.

social-cultural responsibility of consumers, stakeholders and decision makers of water in water shortage crisis

introductionwater scarcity has emerged as one of the most complex global challenges, significantly impacting human life and ecosystems. while previous research has predominantly focused on technical and economic dimensions, the neglect of socio-cultural aspects as a key factor in sustainable water management remains evident. this study aims to explore the socio-cultural responsibility of water stakeholders (consumers, policymakers, and other beneficiaries) and develop a comprehensive model for crisis management. the research is based on the premise that sustainable solutions to water crises require a deep understanding of the cultural layers influencing water-related behaviors. by integrating two key concepts—social responsibility (with cognitive, emotional, and functional dimensions) and cultural responsibility (comprising values, beliefs, and behavioral habits)—this study presents a novel framework for analyzing this phenomenon.materials and methodsthis qualitative study employs braun and clarke’s (2006) thematic analysis method. a purposive sampling technique was used, involving 14 informed stakeholders in the water sector (including academics, farmers, industry professionals, and policymakers). data were collected through semi-structured interviews and analyzed in six stages: initial coding, extraction of basic and organizing themes, and identification of overarching themes. validity was ensured using lincoln and guba’s criteria (participant review, independent coder agreement, and rich description). responsibility was examined at two levels: social (cognitive awareness, emotional commitment, and functional participation) and cultural (values, beliefs, and habitual practices).results and discussiondata analysis revealed 43 meaningful units and 11 core themes, categorized into three overarching dimensions: values: water literacy, technical-communication skills, and informational transparency were identified as prerequisites for responsibility. beliefs: realism, future-oriented thinking, and respect for laws emerged as cognitive-emotional foundations for responsible action. habitual practices: creativity, result-oriented actions, and collective participation were highlighted as key behavioral indicators. findings suggest that effective crisis management depends on the dynamic interaction of these dimensions at individual, organizational, and societal levels.the proposed model emphasizes transforming water responsibility into a cultural norm.conclusionthis study demonstrates that addressing water scarcity requires simultaneous attention to technical and socio-cultural dimensions. practical recommendations include: educational: integrating water literacy and communication skills into curricula. cultural: promoting water conservation as an ethical value through media. governance: reforming decision-making structures via stakeholder participation and transparency. economic: developing water-efficient industries and modern agriculture.