پهنه‌بندی خطر سیلاب در شهر بندرعباس با استفاده از gis ،ahp و منطق فازی

سیلاب به عنوان یکی از مخرب‌ترین پدیده‌های طبیعی، سالانه خسارات قابل‌توجهی به زیرساخت‌ها، اراضی کشاورزی و محیط‌زیست وارد می‌کند. این پژوهش با هدف ریزپهنه‌بندی خطر سیلاب در شهر بندرعباس و با به‌کارگیری تلفیقی از سامانه اطلاعات جغرافیایی (gis)، فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (ahp) و منطق فازی انجام شد. در این راستا، هفت معیار موثر شامل: فاصله از رودخانه، طبقات ارتفاع، شیب، فاصله از مناطق مسکونی، فاصله از فضای سبز، نوع خاک و زمین‌شناسی مورد استفاده قرار گرفت. داده‌های مورد نیاز از منابع مختلفی شامل نقشه‌های توپوگرافی 1:25000، مدل رقومی ارتفاع 30 متری srtm و نقشه‌های کاربری اراضی استخراج و پس از تبدیل به فرمت رستری، استانداردسازی شدند. برای یکسان‌سازی لایه‌ها از توابع عضویت فازی و برای تعیین اهمیت نسبی هر معیار، از مدل ahp و نرم‌افزار expert choice استفاده شد. نتایج ارزیابی‌های کارشناسی در مدل ahp نشان داد که معیار فاصله از مناطق مسکونی با وزن 0.356، بیشترین سهم و معیار زمین‌شناسی با وزن 0.037، کمترین تاثیر را در پهنه‌بندی خطر سیلاب داشته‌اند. بر این اساس، مساحت قابل‌توجهی از عرصه‌های دارای کاربری مسکونی و انسان‌ساخت در محدوده پرخطر قرار گرفته‌اند. بر پایه نقشه نهایی، مساحت پهنه‌های با خطر بسیار زیاد 592.17 هکتار، خطر زیاد 890.17 هکتار و خطر متوسط 3554 هکتار برآورد شد. یافته‌های این مطالعه می‌تواند به عنوان ابزاری کارآمد در مدیریت ریسک سیلاب، برنامه‌ریزی توسعه آتی شهر، مکانیابی پروژه‌های عمرانی و تدوین راهبردهای مناسب برای کاهش خسارات ناشی از سیل در منطقه بندرعباس مورد استفاده قرار گیرد.

zoning of flood risk in bandar abbas city using gis، ahp، and fuzzy logic

floods، as one of the most destructive natural phenomena، cause significant annual damage to infrastructure، agricultural lands، and the environment. this study aimed to conduct micro-zoning of flood risk in bandar abbas city through an integrated application of geographic information system (gis)، analytic hierarchy process (ahp)، and fuzzy logic. seven effective criteria were utilized، including: distance from river، elevation classes، slope، distance from residential areas، distance from green spaces، soil type، and geology. the required data were extracted from various sources، including 1:25،000 topographic maps، 30m srtm digital elevation model، and land use maps. these were converted to raster format and standardized. fuzzy membership functions were used to homogenize the layers، and the ahp model with expert choice software was employed to determine the relative importance of each criterion. expert evaluations in the ahp model revealed that the distance from residential areas criterion، with a weight of 0.356، had the highest contribution، while the geology criterion، with a weight of 0.037، had the least impact on flood risk zoning. accordingly، significant areas with residential and human-made land uses are located within high-risk zones. based on the final map، the areas classified as very high risk، high risk، and moderate risk were estimated at 592.17 hectares، 890.17 hectares، and 3554 hectares، respectively. the findings of this study can serve as an effective tool for flood risk management، future urban development planning، site selection for civil projects، and formulating appropriate strategies to reduce flood-related damages in the bandar abbas region.