پایش تغییرات مورفولوژیکی خط ساحلی رودخانه کارون با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای چندزمانه (مطالعه موردی: محدوده شهر اهواز، 2006-2016)

رودخانه‌ها سیستم‌هایی بسیار پویا و فعال هستند، تغییر و تحول در آن‌ها به‌‌دلیل برخورد دو محیط دینامیک خشکی و آبی، نسبتاً سریع رخ می‌دهد. داده‌های سنجش ‌از دور و تصاویر ماهواره‌ای در دوره‌های مختلف به‌عنوان یکی از منابع معتبر و نسبتاً دقیق برای بررسی و تفسیر تغییرات خطوط کناره رودخانه‌ها محسوب می‌شوند. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات مورفولوژیکی خط ساحلی رودخانه کارون در محدوده شهر اهواز طی دوره 2006 تا 2016 انجام شد. با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای ikonos ،geoeye ،sentinel-2a  و به‌کارگیری روش‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، تغییرات خط ساحلی مورد تحلیل قرار گرفت. پس از انجام تصحیحات رادیومتریک و اتمسفری، تصاویر با روش طبقه‌بندی حداکثر احتمال در دو کلاس پهنه‌های آبی و غیرآبی طبقه‌بندی شدند. دقت طبقه‌بندی با شاخص‌های دقت کلی (93.97% تا 96.32%) و ضریب کاپا (0.89 تا 0.95) مورد ارزیابی قرار گرفت که نشان‌دهنده قابلیت بالای روش مورد استفاده بود. نتایج نشان داد که بیشترین تغییرات خط ساحلی در بخش شمالی رودخانه (تا 255.8 متر) و در ساحل شرقی رخ داده است. روند کلی تغییرات در تمامی دوره‌ها به صورت پسروی خط ساحلی بوده که در دوره ده ساله به حداکثر 232 متر در بخش شمالی و 180 متر در بخش جنوبی رسیده است. این تغییرات که ناشی از ترکیب عوامل طبیعی (اقلیمی و هیدرولوژیکی) و فعالیت‌های انسانی است، تاثیرات قابل توجهی بر ساختارهای زیست‌محیطی و اکولوژیک رودخانه داشته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تلفیق داده‌های سنجش از دور با روش‌های تحلیلی سیستم اطلاعات جغرافیایی می‌تواند ابزاری کارآمد برای پایش تغییرات رودخانه‌ها و برنامه‌ریزی مدیریت پایدار این منابع ارزشمند فراهم آورد. نتایج این تحقیق می‌تواند مبنای علمی برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در راستای کاهش اثرات منفی تغییرات مورفولوژیکی رودخانه کارون قرار گیرد.

monitoring morphological changes of the karun river shoreline using multi-temporal satellite imagery (case study: ahvaz city, 2006-2016)

rivers are highly dynamic and active systems, where changes occur relatively rapidly due to the interaction between two dynamic environments: land and water. remote sensing data and multi-temporal satellite imagery serve as reliable and relatively precise sources for assessing and interpreting river shoreline changes. this study aimed to investigate the morphological changes of the karun river shoreline within the ahvaz city limits from 2006 to 2016. using satellite imagery from ikonos, geoeye, and sentinel-2a, along with remote sensing and geographic information system (gis) techniques, shoreline changes were analyzed. after applying radiometric and atmospheric corrections, the images were classified into water and non-water classes using the maximum likelihood classification (mlc) method. classification accuracy was evaluated using overall accuracy (93.97% to 96.32%) and kappa coefficient (0.89 to 0.95), indicating the high reliability of the applied method. the results revealed that the most significant shoreline changes occurred in the northern section (up to 255.8 meters) and along the eastern bank. the overall trend showed shoreline retreat, reaching a maximum of 232 meters in the northern section and 180 meters in the southern section over the ten-year period. these changes, driven by a combination of natural factors (climatic and hydrological) and human activities, have had considerable impacts on the river's ecological and environmental structure. the findings demonstrate that integrating remote sensing data with gis analytical methods provides an effective tool for monitoring riverine changes and supporting sustainable management planning. the results of this study can serve as a scientific basis for decision-making aimed at mitigating the adverse effects of morphological changes in the karun river.