reciprocal nushūz and tamkīn of spouses in shia and sunni exegeses: a study through the lens of mutual wilāyah of believers in the qur'an

In the realm of marital relations, the terms tamkīn (submission) and nushūz (disobedience) are frequently used in islamic jurisprudence and law. while nushūz is explicitly mentioned in the qur'an, tamkīn, meaning the opposite state of nushūz, is not. although nushūz is used in the qur'an for both men and women, in islamic jurisprudence, and particularly in iranian law, both tamkīn and nushūz are predominantly ascribed to wives. the concept of nushūz and tamkīn in husbands has not been adequately addressed, nor has there been commensurate legislation on the matter. qur'anic commentaries have also predominantly focused on the nushūz of wives, rather than husbands, which may explain the neglect of husbands' nushūz in jurisprudence and the lack of corresponding legislation.this study, grounded in an analysis of three qur'anic verses, q. 4:34, q. 4:128, and q. 9:71, and their interpretation in several prominent shia and sunni commentaries across different periods, adopts a qur'an-by-qur'an exegetical approach to explore the concepts of nushūz and tamkīn for both spouses. using linguistic, semantic, and hermeneutic methods, the findings of this research indicate that the concept of mutual tamkīn between spouses can be articulated based on the principle of mutual guardianship (wilāyah) of believers as outlined in verse q.9:71. in this framework, reciprocal tamkīn between spouses is understood as a commitment to fulfilling religious and ethical responsibilities and a mutual acceptance of enjoining good and forbidding evil in their relationship.

مفهوم‌شناسی نشوز و تمکین متقابل زوجین در تفاسیر فریقین در پرتو مفهوم ولایت متقابل مومنین در قرآن

در حوزه مناسبات زوجین در خانواده، دو واژه تمکین و نشوز در فقه و حقوق بسیار پرکاربرد هستند. واژه نشوز در متن قرآن کریم ذکر شده است، ولی واژه تمکین به معنای وضعیتِ مقابل نشوز، در این متن مقدس نیامده است. گرچه نشوز در قرآن هم برای زوج و هم برای زوجه به کار رفته، اما در فقه غالباً و در حقوق ایران منحصراً ، هر دو کلمه تمکین و نشوز به زوجه اختصاص یافته اند و نشوز و تمکین زوج در این حوزه مطرح نشده و تقنین متناسبی نیز درباره آن صورت نگرفته است. این پژوهش با مبنا قراردادن سه آیه 34 و 128 نساء و 71 توبه و بررسی تفسیر این آیات از 14 تفسیر برجسته شیعه و سنیِ ادوار مختلف، با رویکرد تفسیری قرآن‌به‌قرآن به دنبال پاسخگویی به این پرسش است: باتوجه به خوانش تفاسیر از تمکین و نشوز زن و شوهر، آیا در نظر گرفتن مفهوم ولایت متقابل میان مومنین و مومنات تاثیری در تعیین حدود تمکین میان زن و شوهر دارد و آیا این تمکین متقابل است؟ یافته های این پژوهش، با به کارگیری روش تحلیل لغوی، معنایی و هرمنوتیک و بر اساس خوانش تفاسیر از تمکین و نشوز زن و شوهر نشان می دهد که می توان بر اساس مفهوم ولایت متقابل مومنین که در آیه 71 سوره توبه مطرح شده است، مفهوم تمکین متقابل زوجین را تبیین نمود. بر این اساس تمکین متقابل زوجین به معنای التزام به وظایف شرعی و اخلاقی و پذیرش متقابل امر به معروف و نهی از منکر یکدیگر است.