linguistic differentiation in the science–religion debate: a comparative study of contemporary shi'i thought and modern philosophy of language

One of the common responses to the conflict between science and religion is the strategy of linguistic differentiation. this strategy—which holds that the language of science and the language of religion differ in purpose, method, and worldview—is so broad that it encompasses theories ranging from the philosophical interpretation of allameh tabataba'i and ayatollah javadi amoli, to the symbolic language theory of shahid motahhari, the metaphorical language theory of mojtahed shabestari, the interactive interpretation between science and religion proposed by albert einstein, and ludwig wittgenstein's complete separation of the domains of science and religion. this breadth has led some scholars in islamic studies to assign a significant place to the linguistic differentiation strategy in discussions of the science-religion conflict. however, it must be noted that, although the broad semantic scope of linguistic differentiation includes these theories, they are so distinct that each may be interpreted as an independent strategy for resolving the science-religion conflict. this study briefly examines the meaning of linguistic differentiation in its philosophical origins and analyzes selected islamic–shi'i theories that align with this strategy, highlighting their differences from modern philosophy of language. special emphasis is placed on theories rooted in the works of tabataba'i, particularly his exegesis. the findings show that although many islamic theories may be subsumed under the general concept of linguistic differentiation, enduring principles of shi'i theology produce fundamental differences in their premises and interpretations compared with western traditions.

راهبرد تفکیک زبانی در مواجهه علم و دین: مطالعه تطبیقی دیدگاه های شیعی معاصر و فلسفه زبان مدرن

یکی از پاسخ‌های مرسوم به مسئله تعارض علم و دین راهبرد «تفکیک زبانی»ست. راهبرد «تفکیک زبانی» به این معنا که زبان علم و زبان دین در هدف، روش و توصیف جهان از هم متفاوتند آنقدر گسترده است که از نظریه «تفسیر عمیق و فلسفی» علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی تا نظریه «زبان نمادین» شهید مطهری و تا نظریه «زبان تمثیلی» مجتهدی شبستری و «برداشت تعاملی بین علم و دین» آلبرت انیشتین و «جداانگاشتن حیطه علم و دین به طور کلی» ویتگنشتاین را شامل می‌شود. همین امر باعث شده است برخی پژوهشگران در مباحث تعارض علم و دین در حیطه پژوهش‌های اسلامی جایگاه مهمی برای راهبرد «تفکیک زبانی» اختصاص دهند. ولی باید توجه داشت؛ گرچه حیطه گسترده معنائیِ تفکیک زبانی شامل این نظریه‌ها می‌شود، اما آنقدر مختلفند که می‌توان هر کدام را راهبردی جدا برای حل مسئله تعارض علم و دین تبیین کرد. تحقیق پیش رو در پی آن است که با بررسی مختصر معنای تفکیک زبانی در خاستگاهش و همچنین بررسی برخی نظریه‌های اسلامی-شیعی مطرح به عنوان نظریه‌های نزدیک به راهبرد تفکیک زبانی به بیان اختلاف آنها با نظریه‌ی تفکیک زبانی در فلسفه زبان مدرن بپردازد. با تاکید بر نظریه‌هایی که می‌توان سرآغاز آنها را علامه طباطبائی در تفسیر المیزان دانست. این بررسی نشان می‌دهد که اکثر نظریه‌های اسلامی در این وادی گرچه در ذیل مفهوم کلی تفکیک زبانی قرار می‌گیرند، اما اصول ثابت در کلام شیعی باعث تفاوت اساسی در مبانی و تفسیر این نظریه‌ها با نظریه‌ی تفکیک زبانی شده است.