investigating the effect of linguistic knowledge on jurisprudential inference from the qur'anic text: a mixed-methods study

The comprehension of qur'anic legal texts (āyāt al-aḥkām) is a complex process central to islamic jurisprudence. while traditional hermeneutics (uṣūl al-fiqh) provides interpretive principles, the specific cognitive-linguistic inference types mobilized by jurists and their teachability remain underexplored in empirical research. therefore, the current research aimed to explore the inference types mobilized during the jurisprudential interpretation of qur'anic texts and then investigate the effect of their explicit training on jurisprudential comprehension among advanced learners of seminary schools in iran. to this purpose, a sequential mixed-methods design was employed. the initial qualitative phase used a phenomenographic approach, analyzing data from expert interviews (n = 6), documentary research, and a literature review to identify key inference types. the subsequent quantitative phase utilized a pre-test/ intervention/ post-test design with an intact class of senior jurisprudence learners (n=17). a researcher-developed test measured comprehension before and after a five-session intervention that provided explicit instruction on the identified linguistic inferences. the qualitative phase identified nine core linguistic inference types essential for jurisprudential comprehension, including backward build-up, elaboration, causation, pragmatism, analogy, prediction, instrumentation, semantic framing, and cognitive space blending. the quantitative phase also revealed a statistically significant improvement in jurisprudential comprehension following the intervention. a paired-samples t-test showed a significant mean score increase from 11.71 (sd = 2.28) in the pre-test to 16.76 (sd = 1.20) in the post-test (t (16) = −13.73, p < .001), with a mean gain of 5.06 points. the findings confirm that jurisprudential reasoning operates through a definable set of linguistic inferences that must be learned.

بررسی تاثیر دانش زبانشناختی بر استباط فقهی از متن قرآن: پژوهشی ترکیبی

درک متون فقهی قرآنی (آیات الاحکام) فرآیندی پیچیده و محوری در فقه اسلامی دارد. هرچند دانش اصول فقه چارچوب‌های استنباط فقهی را فراهم می‌آورد، انواع استنتاج‌های شناختی–زبانی خاصی که فقیهان به کار می‌گیرند و امکان آموزش‌پذیری آن‌ها در پژوهش‌های تجربی تاکنون به‌خوبی بررسی نشده است. بنابراین، پژوهش حاضر در پی واکاوی انواع استنتاج‌هایی است که در تفسیر فقهی متن قرآن به‌کار گرفته می‌شوند و سپس اثر آموزش صریح این استنتاج‌ها بر فهم فقهی دانش‌آموختگان پیشرفته مدارس حوزوی در ایران را بررسی می نماید. برای این منظور، طرح پژوهشی ترتیبیِ ترکیبی به‌کار گرفته شد. مرحله نخستِ کیفی با رویکرد پدیدارنگاری انجام شد و با تحلیل مصاحبه‌های خبرگان (n = 6)، پژوهشهای مستند و مرور ادبیات، انواع کلیدی استنتاج‌ها شناسایی گردید. مرحله بعدیِ کمّی از طرح پیش‌آزمون/مداخله/پس‌آزمون با یک کلاس کامل از فراگیران پیشرفته فقه (n = 17) استفاده کرد. یک آزمون ساخته‌شده توسط پژوهشگر، فهم فقهی را قبل و بعد از مداخله پنج‌جلسه‌ای که آموزش صریح استنتاج‌های زبانیِ شناسایی‌شده را ارائه می‌داد، اندازه‌گیری نمود. در فاز کیفی، نه گونه اصلی استنتاج زبانی تعیین شد که برای فهم فقهی ضروری‌اند، از جمله «بازسازی معکوس»، «بسط و تفصیل»، «علیت»، «عمل‌گرایی»، «قیاس»، «پیش‌بینی»، «ابزارمندی»، «چارچوب‌بندی معنایی» و «ترکیب فضای شناختی». فاز کمّی نیز نشان داد که پس از مداخله، فهم فقهی به‌طور معناداری بهبود یافت. آزمون جفت‌شده نمونه‌ها افزایشی معنادار در نمره میانگین از 11.71 (انحراف معیار = 2.28) در پیش‌آزمون به 16.76 (انحراف معیار = 1.20) در پس‌آزمون (t(16) = −13.73, p < .001)، با میانگین افزایش 5.06 نمره نشان داد. یافته‌ها تایید می‌کنند که استدلال فقهی از طریق مجموعه‌ای قابل‌ تعریف از استنتاج‌های زبانی عمل می‌کند که باید آموخته شوند.