constructing a qur'anic dataset on human–environment relations: insights and analysis

The aim of this study is to develop a comprehensive dataset for interdisciplinary research on the qur'an and the environment. conducted with a descriptive–analytical approach, the study examined all verses of the qur'an based on authoritative translations and commentaries. in this process, 766 verses on human–environment relations were identified and classified into 15 categories, such as humans as part of nature, human vicegerency on earth, the subjugation of nature, legitimate use of natural blessings in this world and the hereafter, and the prohibition of corruption and destruction of the environment. in addition, 833 environmental instances were extracted and grouped into eight main categories: climate and atmosphere (27%), marine environment (1%), animal environment (10%), animal products (6%), plant environment (19%), plant products (8%), the solar system (22%), and human industries derived from nature (7%). conceptual analysis indicated that these relations can be interpreted at three key levels, ethical, jurisprudential, and eschatological, showing that the qur'an presents nature as a divine blessing and a trust given to humankind, emphasizing both proper utilization and the moral and eschatological consequences of environmental corruption. this dataset provides a novel foundation for future research in environmental ethics and islamic jurisprudence, as well as for rethinking responses to contemporary environmental crises.

ساخت و تحلیل مجموعه داده قرآنی در مورد روابط انسان و محیط زیست

هدف این پژوهش، تدوین مجموعه‌داده‌ای جامع برای مطالعات میان‌رشته‌ای در حوزه قرآن و محیط زیست است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شد و در آن، تمامی آیات قرآن کریم بر اساس ترجمه‌های معتبر و تفاسیر برجسته همچون المیزان، الکشاف، التبیان و نمونه بررسی گردید. در این فرایند، 766 آیه مرتبط با رابطه انسان و محیط زیست شناسایی و در قالب 15 نوع رابطه دسته‌بندی شد؛ از جمله: انسان به‌عنوان بخشی از طبیعت، خلافت انسان در زمین، تسخیر طبیعت، بهره‌برداری مشروع از نعمت‌های طبیعی در دنیا و آخرت، و نهی از فساد و تخریب محیط زیست. افزون بر این، 833 مصداق زیست‌محیطی استخراج گردید که در هشت گروه اصلی جای گرفت: آب‌وهوا و اقلیم (27٪)، محیط‌زیست دریایی (1٪)، محیط‌زیست حیوانی (10٪)، ثمرات حیوانی (6٪)، محیط‌زیست گیاهی (19٪)، ثمرات گیاهی (8٪)، کیهان (22٪) و صنایع انسانی برگرفته از طبیعت (7٪). تحلیل مفهومی نشان داد که این روابط در سه سطح اصلی اخلاقی، فقهی و اخروی قابل تفسیرند؛ بدین معنا که قرآن طبیعت را نعمتی الهی و امانتی در اختیار انسان معرفی کرده و ضمن تاکید بر بهره‌برداری درست، آن را در پیوند با مسئولیت اخلاقی و سرنوشت اخروی انسان قرار می‌دهد. این مجموعه‌داده که در پایگاه پژوهشکده مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن دانشگاه شهید بهشتی نمایه شده است، می‌تواند مبنای نوینی برای پژوهش‌های آتی در حوزه اخلاق و فقه محیط زیست و نیز برای بازاندیشی در پاسخ به بحران‌های زیست‌محیطی معاصر فراهم آورد.