نقش دهقانان ساسانی در تحول خواهی و گرایش به اسلام تا عهد بنی عباس

نظام طبقاتی در عهد ساسانیان، هر یک از اقشار جامعه را به حسب طبقه اجتماعی، مستحق مالکیت اموال و اراضی می‌دانست. مقاله حاضر با هدف مقایسه میان طبقه دهقانان با طبقات دیگر در رویکرد به تحول‌خواهی و گرایش به اسلام، پرده از این واقعیت بر می‌دارد که دهقانان با توجه به حضور و نقش‌آفرینی آنان در عرصه‌های گوناگون اجتماعی و سیاسی، اقتصادی و زراعی، علمی و فرهنگی و اصالت و پیشینه‌ای که داشته‌اند، علاوه بر اینکه خودشان در گرایش به اسلام به جهت فرهنگ و آداب ایرانی پیش­قدم بوده‌اند، به طبقات دیگر در تحول‌خواهی به سمت مولفه‌های اصیل ایرانی به خصوص با ظهور پاره‌ای از نقاط ضعف در بدنه حاکمیت ساسانی کمک نمودند. وجود این ویژگی‌ها و لیاقت‌های دهقانان در دوره بنی‌امیه (عهد عمر بن عبدالعزیز) و بنی‌عباس (به ویژه عهد منصور، مهدی و مقتدر بالله) موجب آن شد که حاکمان این دو حکومت، تغییری در وظایف و ماموریت دهقانان ایجاد نکنند. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی کوشیده است نمونه‌های ممتاز از تحقق تحول‌خواهی دهقانان در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و علمی را بازتاب دهد. یافته های تحقیق نشان می دهد که طبقه دهقانان به سبب نقش‌آفرینی، بیش از سایر طبقات، حتی موبدان ساسانی، در جذابیت و گرایش به اسلام موثر بوده‌اند.

the role of sassanid peasants in reformation and tendency towards islam until the era of bani abbas

the class system during the sasanian era considered each stratum of society entitled to property and land ownership according to social class. the present article, with the aim of comparing the peasant class with other classes in their approach to transformation and inclination towards islam, reveals the fact that the peasants, considering their presence and role in various social and political, economic and agricultural, scientific and cultural fields, and their originality and background, in addition to being pioneers in their inclination towards islam for the sake of iranian culture and customs, helped other classes in their transformation towards authentic iranian components, especially with the emergence of some weaknesses in the body of sasanian governance. the existence of these characteristics and qualifications of the peasants during the umayyad era (the reign of omar ibn abdul aziz) and the abbasid era (especially the reign of mansur, mahdi, and moqtadir billah), caused the rulers of these two governments not to make any changes in the duties and missions of the peasants. this article has attempted to reflect, through a descriptive-analytical method, outstanding examples of the realization of the peasants' desire for change in the social, political, cultural, and scientific fields. the research findings show that the peasant class, due to its role, was more effective than other classes, even the sasanian clerics, in attracting and tending to islam.