معرفی نسخۀ خطی کهن المباحث المشرقیة اثر امام فخر رازی (نسخۀ وقفی شاه عباس صفوی به آستان حرم قم)

محمد بن عمر طبرستانی رازی (544 ق) معروف به فخرالدین الرازی، عالم گرانقدر شافعی الاشعری است که در رشته‌های مختلفی سرآمد روزگار خویش بوده و بسیاری از نظرات وی هنوز مورد نظر و گفت و گو هستند. فخر رازی آثار زیاد و متنوعی در موضوعات و رشته‌های گوناگون نگاشته است که شاید جدای از آثار منسوب به او، شمار رساله‌ها و تالیفات اصلی اش به حدود یکصد عنوان برسد. چندین اثر فخر رازی، جزء معروف‌ترین آثار او هستند؛ همانند کتاب مفاتیح الغیب و المحصل و همچنین کتاب المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات که مجموعه‌ای مبسوط و مهمی از برکه فلسفۀ مشاء می‌باشد و در دوره معاصر، مناقشاتی پیرامون سرقت علمی ملاصدرا از این کتاب مطرح شده است.با توجه به اهمیت کتاب المباحث المشرقیة متاسفانه این اثر، تصحیحی براساس نسخ خطی متعدد و قدیمی خود ندارد. بنابراین مناسب است تا نسخه‌شناسی این کتاب و نیز تبارشناسی تمامی نسخ خطی آن کار شوند. در این میان، قدیمی‌ترین نسخه خطی این کتاب در ایران، نسخه خطی موجود در کتابخانه آستان مقدس قم می‌باشد. این مجموعه جدای از کهنگی نسخه (687 ق) یک ویژگی مهم دیگر در بر دارد و آن، وقف شدن (1037 ق) این نسخه توسط شاه عباس صفوی به آستان مقدس حرم حضرت فاطمه معصومه (س) است. در مقاله حاضر، مشخصات کامل فهرست این نسخه، بررسی شده است و اطلاعات قابل ‌توجهی در اختیار پژوهشگران رشته‌های فلسفه، کلام و رشته‌های کتابداری و احیاء نسخ خطی قرار می دهد.

introduction of the ancient manuscript of imam fakhr razi's kohn al-mabahid al-mashrekhiya (the copy dedicated by shah abbas safavi to the threshold of the qom shrine)

mohammad ibn omar tabaristani razi (544 ah), known as fakhr al-din al-razi, was a distinguished scholar of the shafi'i ash'ari school who was a leader in various fields of his time, and many of his views are still being discussed and debated. fakhr al-razi wrote many and varied works on various subjects and fields, and perhaps, apart from the works attributed to him, the number of his treatises and original works reaches about one hundred titles. several of fakhr al-razi's works are among his most famous works; such as the book mafatih al-ghayb wa al-muhasal and the book al-mabahath al-mashreqiyya fi 'ilm al-ilhiyyat wa al-tabi'iyat, which is a comprehensive and important collection of the philosophy of masha', and in the contemporary period, there have been controversies regarding mulla sadra's plagiarism from this book.given the importance of the book al-mabahith al-mashreqiyah, unfortunately, this work does not have a correction based on its numerous and old manuscripts. therefore, it is appropriate to carry out a manuscript study of this book and a genealogy of all its manuscripts. in the meantime, the oldest manuscript of this book in iran is the manuscript in the library of the holy shrine of qom. apart from the antiquity of the manuscript (687 ah), this collection contains another important feature, which is the dedication (1037 ah) of this manuscript by shah abbas safavi to the holy shrine of the shrine of hazrat fatimah masoumeh. in the present article, the complete specifications of the list of this manuscript have been examined and it provides significant information to researchers in the fields of philosophy, theology, and the fields of library science and manuscript restoration.