تحلیل وضعیت محیطی جامعه شیعی عصر صادقین (ع) با تاکید بر مولفه های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی

در اواخر حکومت امویان، به دلیل نزاع با نیروهای مخالف به ویژه عباسیان و تمرکز بر سرکوب آن‌ها، امام محمد باقر و امام جعفر صادق (علیهماالسلام) فرصت پیدا کردند تا معارف دینی فراموش‌شده دوره پیامبر اسلام را برای مردم ارائه دهند. این دوره از حیات شیعیان دوره بسیار حساسی بود؛ چرا که نقطه آغاز بسیاری از قیام‌ها در این زمان زده شد و باعث به وجود آمدن قیام‌های شیعی در سال‌های بعد گردید. شناخت وضعیت شیعیان، نیازمند بررسی جنبه‌های گوناگون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای یافته‌های خود در قالب چهار الگوی محیطی: قوت (شکل‌گیری مکتب علمی، جغرافیای تشیع، وجود رهبر واحد و وضعیت فرهنگی جامعه شیعی) و ضعف (وضعیت اقتصادی شیعیان، وضعیت سیاسی و اجتماعی شیعیان، انشعاب شیعیان، مشاغل شیعیان، اختلاف در مصداق امام و قیام‌های ‌نابهنگام) به لحاظ درونی و فرصت (اختلاف بین امویان، درگیری امویان و عباسیان، قیام برعلیه حکومت وقت، مبارزه عباسیان بر علیه امویان و رفع ممنوعیت حدیث) و تهدید (جریان‌های فکری سیاسی عصر امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام)، عملکرد حکومت‌های وقت، ممنوعیت کتابت حدیث و احادیث ساختگی) به لحاظ بیرونی را مورد بررسی قرار می دهد.  

analysis of the environmental situation of shiite society during the era of imam sadeqin with emphasis on political, social and cultural components

at the end of the umayyad rule, due to the conflict with opposing forces, especially the abbasids, and the focus on suppressing them, imam muhammad baqir and imam jafar sadiq (peace be upon them) found the opportunity to present the forgotten religious teachings of the era of the prophet of islam to the people. this period of shiite life was a very sensitive period, because the starting point of many uprisings was set at this time and led to the emergence of shiite uprisings in the following years. understanding the situation of the shiites requires examining various political, social, and cultural aspects. the present article, using a descriptive-analytical method and based on library resources, examines its findings in the form of four environmental patterns: strength (formation of the scientific school, geography of shiism, existence of a single leader, and cultural status of shiite society) and weakness (economic status of shiites, political and social status of shiites, shiite divisions, shiite occupations, disagreements in the identity of the imam, and untimely uprisings) internally, and opportunity (disagreement between the umayyads, conflict between the umayyads and the abbasids, uprising against the government of the time, the abbasid struggle against the umayyads, and lifting the ban on hadith) and threat (political intellectual trends of the era of imam baqir and imam sadiq (peace be upon them), the performance of the governments of the time, the ban on writing hadith, and fabricated hadiths) externally.