بازآفرینی محور تاریخی- فرهنگی شهر ارومیه با رویکرد گردشگری سبز شهری

محور‌های تاریخی-فرهنگی شهر‌ها دارای ظرفیت کم نظیری برای بهره برداری در صنعت گردشگری و احیای بافت‌های تاریخی هستند که در طول زمان با تحولات متعددی مواجه شده و در ابعاد مختلف دچار اختلال گردیده‌اند و به همین دلیل، اجرای سیاست‌های بازآفرینی و تجدید حیات شهری برای آن‌ها ضرورت می‌یابد. یکی از راهبرد‌های دستیابی به شرایط پایدار در این بافت‌های تاریخی-فرهنگی، توسعه گردشگری سبز است که از جنبه‌های مختلف کارکردی با شاخص‌های بازآفرینی پایدار همخوانی داشته و می‌تواند از هویت و فرهنگ جامعه میزبان نیز حفاظت کند. بنابراین با توجه به ظرفیت‌های بالقوه تاریخی و فرهنگی شهر ارومیه این پژوهش تلاش می‌کند به منظور توسعه گردشگری سبز شهری، راهبرد‌هایی را در جهت احیاء و بازآفرینی محور تاریخی- فرهنگی شهر ارومیه ارائه دهد. محور تاریخی-فرهنگی شهر ارومیه، هسته اصلی شهر با مساحتی در حدود 124 هکتار و جزء بافت‌های فرسوده شهری محسوب می‌شود. این محور به دلیل هویت بارز فرهنگی و تاریخی و همچنین وجود پتانسیل‌های متعدد برای توسعه گردشگری شهری، دارای اهمیت است. از لحاظ روش انجام پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی بوده و از ترکیبی از ابزار‌های کیفی و کمی شامل مطالعات اسنادی، کتابخانه‌ای و می‌دانی و همچنین بررسی عوامل درونی و بیرونی به روش swot برای تجزیه و تحلیل داده‌ها با بهره گیری از پرسشنامه برای وزن دهی به این عوامل استفاده شده است. در راستای بهره گیری از امکانات موجود در محدوده مورد مطالعه، راهبردهائی در هفت حوزه اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، عملکردی، زیبائی شناختی، محیطی و شبکه ارتباطی تدوین گردیده و به همراه سیاست‌ها و اقدامات اجرایی به منظور فعالسازی ظرفیت‌ها در جهت توسعه گردشگری سبز شهری در عین حفاظت از هویت بافت تاریخی منطقه ارائه شده‌اند. برخی از این راهبرد‌ها و سیاست‌ها عبارتند از تقویت خاطرات جمعی و افزایش حس تعلق، سهیم کردن افراد در منافع اقتصادی، بهره گیری از عناصر کالبدی مهم و احیاء بنا‌های شاخص و هویتمند، پالایش کاربری‌های ناسازگار، اصلاح زیرساخت‌ها، پالایش عملکرد‌های ناسازگار، اولویت دهی به حرکت پیاده و تامین امنیت آن، بهره گیری بهینه از کریدور‌های بصری و شبکه‌های ارتباطی بالقوه. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که محور تاریخی-فرهنگی شهر ارومیه با اصلاح شبکه زیرساخت‌ها و در عین حال حفاظت از ارزش‌ها و الگو‌های طبیعی منطقه در قالب برنامه ریزی‌های جامع و عملگرای مدیریتی، قابلیت تبدیل شدن به محور گردشگری سبز و توسعه اکوتوریسم شهری را خواهد داشت.

urban regeneration of the historical- cultural axis of urmia with a green urban tourism approach

historical- cultural axis of cities possess significant potential for tourism development and the revitalization of historic urban fabrics. over time, however, these areas have been affected by various transformations that have led to functional, physical, social, and environmental disruptions, highlighting the necessity of implementing urban regeneration policies. one effective approach to achieving sustainability in historical- cultural fabrics is the development of green urban tourism, which aligns with the principles of sustainable urban regeneration and contributes to the preservation of local identity and cultural values. accordingly, this study aims to propose strategies for the revitalization and regeneration of urmia’s historical- cultural axis in order to promote green urban tourism, considering the city’s rich historical and cultural. capacities. the historical- cultural axis of urmia constitutes the core of the city, covering an area of approximately 124 hectares, and is classified as part of the deteriorated urban fabric. due to its distinctive historical and cultural identity and its diverse potentials for urban tourism development, this area plays a key role in the city structure.the research adopts a descriptive- analytical methodology and utilizes a combination of qualitative and quantitative methods, including documentary, library-based, and field studies. internal and external factors were analyzed using the swot method, and questionnaires were employed to weight and prioritize these factors. based on the findings, strategies were formulated across seven dimensions- social, economic, physical, functional, aesthetic, environmental, and connectivity networks along with corresponding policies and executive actions aimed at activating local capacities for green urban tourism development while preserving the historical identity of the area.