ریخت شناسی بازارهای سنتی در کشورهای اسلامی با اتکا به نظریه فضای گمشده ترانسیک (نمونه مورد مطالعه: بازار زنجان و استانبول)

بازار از دوران باستان بخصوص در شهرهای ایرانی، به عنوان استخوان بندی اصلی شهر و یک فضای تعاملی شهری در زمینه های مهم اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بوده است. به گونه ای که حداقل دو دروازه اصلی شهر را به هم پیوند می داد و به موازات آن محلات شهری شکل می گرفتند و نظم خاصی به شهر می دادند. در دهه های اخیر با توسعه نسنجیده شهرها، شکل کالبدی آنها از بین رفته است. این پژوهش با هدف ارائه پیشنهاد جهت برطرف نمودن مشکلات ناشی از این ساختار بهم ریخته؛ سعی در کمک به بازآفرینی و احیای کالبدی شهرها و به موازارت آن افزایش آسایش و آرامش شهروندان را داشته است. جهت مطالعات عمیق تر ریخت شناسی بازار سنتی، مطالعه تطبیقی بین دو بازار زنجان و استانبول از دو کشور اسلامی با تکیه بر نظریه فضای گمشده ترانسیک انجام شده است. این پژوهش به صورت روش های ترکیبی ( تاریخی- تحلیلی و تطبیقی) و ابزار جمع آوری اطلاعات مورد استفاده در بخش مبانی نظری به صورت مطالعات کتابخانه ای بوده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که یک بازار در شهرهای سنتی ایران همانند یک آرماتور شهری عمل کرده و نقش نظم دهی و مکان دهی به عناصر مهم شهری را داشته است. علاوه بر اینها بازار در ایران یک مجموعه ای بزرگ بوده که دارای زیرمجموعه های کوچک همچون حسینیه ها، مساجد و... است، در صورتی که بازارهای ترکی فاقد شکل هندسی از پیش تعیین شده بوده و بدون برنامه ریزی و تنها با توسعه شهر و نیازهای مردم رشد کرده و به موازات آن، کاروانسراها، خان ها، دکان ها و... ساخته شده است و نتیجه آن یک پلان بی نظم برای بازار است.نتایج این پژوهش می تواند به ارائه راهکارهایی برای طراحان شهری و معماران، در بازآفرینی مسیرهای شهری و باززنده سازی محلات باشد.

morphology of traditional markets in islamic countries based on the theory of transic lost space (study sample: zanjan and istanbul markets)

since ancient times, especially in iranian cities, the market has been the main structure of the city and an urban interactive space in important economic, social and political fields. in such a way that it connected at least two main gates of the city, and parallel to that, urban neighborhoods were formed and gave a special order to the city. in recent decades, with the unmeasured development of cities, their physical form has been lost. the basic question of the research is related to how to explain the order of islamic markets based on transic urban spatial theories. this research aims to provide a proposal to solve the problems caused by this chaotic structure; it has tried to help in the physical regeneration and revitalization of cities, and at the same time, it has increased the comfort and peace of the citizens. in order to study more deeply the morphology of the traditional market, a comparative study has been done between the two markets of zanjan and istanbul from two islamic countries based on the theory of the transic lost space. this research was in the form of combined methods (historical-analytical and comparative) and the data collection tool used in the theoretical foundations section was in the form of library studies. the results of the research indicate that a market in the traditional cities of iran acted like an urban armature and had the role of ordering and placing important urban elements such as mosques, schools, baths, etc. in addition to these, the market in iran is a large complex that has other small subcategories such as hosseiniyehs, mosques, takayas, baths, caravanserais, etc., while turkish markets do not have a predetermined geometric shape and are without planning has grown only with the development of the city and the needs of the people, and in parallel, caravanserais, khans, shops, etc. have been built, and the result is a disorderly plan for the market. the results of this research can provide solutions for urban designers and architects in recreating urban routes and revitalizing neighborhoods.