شناسایی و اولویت‌بندی مولفه‌های موثر بر بهره‌گیری از فضاهای زیرزمینی به منظور توسعه پایدار فضاهای عمومی شهری با استفاده از روش تاپسیس (مطالعه موردی: شهر تهران)

یکی از مشکلات عمده شهرهای امروز، افزایش جمعیت و رشد سریع آن‌ها و کاهش سرانه کاربری‌های شهری است که به طور نامحسوسی تعاملات اجتماعی را کاهش داده است. شهرسازی زیرزمینی می‌تواند به ارتقای پایداری و تاب‌آوری شهری کمک کند. این فضاها می‌توانند به ایجاد شهرهای فشرده، افزایش تراکم و جلوگیری از گسترش بی‌رویه شهر کمک کنند. هدف تحقیق شناسایی و اولویت‌بندی مولفه‌های موثر بر توسعه پایدار فضاهای زیرزمینی به عنوان بخشی از فضاهای عمومی شهری در تهران و 6 منطقه منتخب بود. تحقیق از نوع کاربردی بود که به روش ترکیبی و در 4 گام انجام شد. ابتدا با مطالعه عمیق فهرستی از مولفه‌ها و عوامل موثر تهیه شد و سپس از 23 نفر خبره به منظور ارزیابی و رتبه‌بندی عوامل و گزینه‌ها استفاده شد. روش نمونه‌گیری از نوع هدفمند بود که تا رسیدن به نقطه اشباع نظری ادامه یافت. روش تحلیل عاملی تاییدی برای برازش مدل استفاده شد. بدین شکل که از مدل معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (pls) بر اساس نرم‌افزار smartpls نسخه 2 استفاده گردید. همچنین، تکنیک تاپسیس برای نرمالیزه کردن، بی‌مقیاس‌سازی و در نهایت رتبه‌بندی بکار گرفته شد. نتایج نشان داد که مولفه‌های موثر شامل 4 عامل اصلی و 20 عامل فرعی بودند و تمام مولفه در بخش شرایط علی (عوامل اصلی و فرعی) از ضریب آلفای کرونباخ و مقدار پایایی ترکیبی مورد تایید برخوردار بودند. میانگین مقادیر ضرایب r2 (0.088) و مقدار میانگین مقادیر اشتراکی (0.93) آن بدست آمد. مقدار gof معادل (0.382) بدست آمد که نشان از برازش قوی مدل نهایی پژوهش است. در نهایت، گزینه برتر مجموعه فرهنگی آزادی (0.861) و پس از آن زیگذر چهارراه ولیعصر (0.774) انتخاب شدند. همچنین مجموعه تفریحی بام‌لند و موزه قرآن نیز به ترتیب با 0.661 و 0.573 رتبه‌های آخر را اخذ کردند. استفاده و توسعه فضاهای زیرزمینی به عنوان فضاهای عمومی شهری با چالش‌هایی مواجه است. این مشکلات شامل عدم کارایی و رونق، افزایش جرم‌خیزی و عدم امنیت، دسترسی محدود در حوادث، و هزینه‌های اضافی برای تهویه و روشنایی است. همچنین، نگرش منفی جامعه نسبت به فضاهای زیرزمینی و مشکلاتی در برقراری ارتباط و مکان‌یابی از دیگر محدودیت‌ها هستند. با بهبود طراحی این فضاها و پذیرش افکار عمومی، استفاده از معماری زیرزمینی می‌تواند به حل مشکل کمبود فضاهای عمومی در تهران کمک کند و استقبال بیشتری را به دنبال داشته باشد.

identifying and prioritizing the factors affecting the use of underground spaces for the sustainable development of urban public spaces using the topsis method (case study: tehran)

one of the major issues facing today's cities is the rapid population growth and the decline in per capita urban spaces, which subtly reduces social interactions. underground urbanism can enhance urban sustainability and resilience. these spaces can contribute to the creation of compact cities, increased density, and prevention of unchecked urban sprawl. the goal of this research was to identify and prioritize the factors influencing the sustainable development of underground spaces as part of urban public areas in tehran and six selected districts. the research was of applied type, which was done in a combined method and in 4 steps. first, a list of effective components and factors was prepared with in-depth study, and then 23 experts were used to evaluate and rank the factors and options. the sampling method was a targeted type that continued until reaching the theoretical saturation point. confirmatory factor analysis method was used to fit the model. in this way, structural equation model was used by partial least square (pls) method based on smartpls software. also, topsis technique was used for normalization, de-scaling and finally ranking. the results showed that the effective components included 4 main factors and 20 sub-factors, and all components in the causal conditions section (main and sub-factors) had cronbach's alpha coefficient and composite reliability. the average value of r2 coefficients (0.088) and the average value of its shared values (0.93) were obtained. the value of gof equal to (0.382) was obtained, which shows the strong fit of the final research model. finally, the best choice of azadi cultural complex (0.861) was chosen, followed by valiasr crossroads (0.774). also, the bamland entertainment complex and the qur'an museum were ranked last with 0.661 and 0.573, respectively. the use and development of underground spaces as urban public areas face several challenges. these include inefficiency and lack of vibrancy, increased crime rates and insecurity, limited access during emergencies, and additional costs for ventilation and lighting. furthermore, there are negative public perceptions of underground spaces and issues with communication and location identification. improving the design of these spaces and gaining public acceptance could enhance the use of underground architecture, potentially addressing the shortage of public spaces in tehran and leading to greater acceptance.