ارزیابی پتانسیل سیل‌گیری مسیر پیچان رودی رودخانه‌ کرخه با استفاده از شاخص خطر سیل‌خیزی محلی

مقدمه:پیچان رود‌ها از اشکال مهم ژئومورفولوژیکی هیدرولوژیکی می‌باشند و به لحاظ جابجایی‌های مکانی که در محدوده‌ دشت‌های سیلابی انجام می‌دهند، موجب تغییر ابعاد مورفولوژیکی بستر جریان رودخانه‌ها و دشت‌های سیلابی می‌گردند. این پدیده‌ها به علت پویایی زیادی که دارند، مسائل و مشکلات عمده‌ای را نیز در محدوده‌های تشکیل به وجود می‌آورند. غالبا حضور پیچان رود‌ها پتانسیل بالای رودخانه را برای وقوع دبی‌های حداکثر نشان می‌دهد. در این پژوهش، مناطق دارای پتانسیل بالای وقوع سیل در مسیر پیچان رودی رودخانه‌ کرخه با استفاده از شاخص خطر سیل‌خیزی محلی ( lfh) شناسایی گردیده‌اند.مواد و روش ها: در این مطالعه، با استفاده از شاخص خطر سیل‌خیزی محلی پتانسیل ایجاد سیل در مسیر‌های پیچان رودی رودخانه‌ کرخه مورد ارزیابی قرار گرفت. این شاخص با استفاده از ضرایب و پارامتر‌های مورفولوژیکی حوضه‌ آبریز (ناهمواری حوضه، تراکم زهکش‌ها، ضریب ناهمواری، ضریب کشیدگی و ...) و فاکتور‌های هندسی پیچان رود (طول پیچان رود، انحنای پیچان رود، زاویه‌ قوس، پهنای کانال و ...) محاسبه می‌گردد. نتایج و بحث:میزان دبی مقطع پر با استفاده از طول پیچان رود در 44 مقطع برش خورده در رودخانه کرخه برآورد شد. نتایج نشان می‌دهد در بخش‌هایی که طول پیچان رود افزایش یافته، میزان دبی نیز بیشتر شده است. به عبارت دیگر، از قوس‌های بزرگ پیچان رود، سیلاب‌های با دبی بالا گذر کرده است. در این 44 مقطع، بیشترین مقدار دبی مربوط به قوس 41 به طول 2521 متر (بلندترین قوس) و برابر با 342.9 متر مکعب بر ثانیه است، که فاصله‌ آن قوس تا ایستگاه پای پل 102.777 کیلومتر می‌باشد. کمترین مقدار دبی مربوط به قوس 7 به طول 600 متر (کوتاه‌ترین قوس) و برابر با 25.88 متر مکعب بر ثانیه است که در فاصله‌ 15.6 کیلومتری از ایستگاه پای پل واقع شده است.نتیجه گیری: بطور کلی مقادیر محاسبه شده شاخص lfh، نشان‌دهنده‌ پتانسیل پایین خطر وقوع سیلاب‌های بزرگ در مسیر رودخانه کرخه است. مقدار تراکم زهکشی و میزان کل آبراهه‌ها در واحد سطح حوضه نیز این موضوع را تایید می‌کند. در 18 قطعه از 44 قطعه مورد مطالعه مقدار شاخص منفی و بیانگر پتانسیل سیل‌خیزی پایین و در 26 قطعه مثبت و حاکی از پتانسیل سیل‌خیزی بالا است. بیشترین مقدار بدست آمده مربوط به قوس 44 (نزدیک به ایستگاه عبداخان) به مقدار 0.97 در فاصله‌ 113 کیلومتری ایستگاه پای پل و کمترین مقدار مربوط به قوس 33 به مقدار 3.38- در فاصله‌ 77.8 کیلومتری ایستگاه پای پل است.

flood potential evaluation of the meandering karkheh river reach using the local flood hazard index

meanders are one of the important geomorphological-hydrological forms, and in terms of the spatial displacements they carry out in the limits of the flood plains, they change the morphological dimensions of the river bed and flood plains. due to their high dynamics, these phenomena also cause major issues and problems in the boundaries of formation. often, the presence of meanders shows the potential of the river for the occurrence of maximum discharges. in this research, areas with high flood potential in the meandering path of the karkheh river have been identified using the local flood risk index (lfh). in this study, using the lfh index, the flood potential of the meandering paths of karkheh river was evaluated. lfh is an index that is used to evaluate the potential of flood risk along the meandering path of the river. this index is computed using coefficients and morphological parameters of the catchment (roughness of the basin, drains density, roughness coefficient, elongation coefficient, etc. ) and meander geometric factors (meander length, meander curvature, arc angle, channel width, etc. ). the bank full flow rates were estimated using the length of the meander at 44 certain sections in the karkheh river. results show that in the sections with the increasing meander lengths, flow rate will also be increased. in other words, high flow rates have passed through the large meander arcs. in these 44 sections, the highest discharge belongs to arch 41 with 2521 meters length (the longest arch) and 342.9 cms flow. the distance of this arch from paypol station is 102.777 km. also the lowest discharge belongs to arch 7 with 600 meters length (the shortest arch) and 25.88 cms flow. the distance of arch 7 from paypol station is 15.6 km. in overall, computed lfh indices show low flood potential in the meandering karkheh river reach. this result is justified due to drainage density and total lengths of waterways per unit area in the karkheh river basin. the values of lfh in 18 sections are negative that indicates low flood potential. in contrast, the same values are positive in 26 sections with high flood potential.