بررسی پایداری محیط زیستی با استفاده از شاخص جای پای اکولوژیک (مطالعه موردی: شهر آبادان، استان خوزستان)

رشد و تراکم بالای جمعیت در مناطق شهری و به تبع آن تولید انواع آلاینده‌های خانگی و صنعتی پیامد‌های بسیاری بر پایداری محیط‌زیست و ظرفیت زیستی آن و همچنین کیفیت زندگی انسان در جوامع شهری به همراه داشته است. ارزیابی جای پای اکولوژیک یکی از روش‌های اندازه‌گیری توسعه پایدار در جوامع شهری است که در دنیا جهت سنجش پایداری استفاده می‌شود. جای پای اکولوژیک، نشانگر مقدار مصرف (تقاضای مردم برای کالا‌های طبیعی و خدمات) و معادل مقدار زمین یا آبی است که نیاز‌های مصرفی جامعه را تامین کرده، یا آنکه پسماند‌های تولیدی آن‌ها را جذب می‌کند. هدف از این پژوهش, سنجش پایداری شهر آبادان با استفاده از روش جای پای اکولوژیک است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با کاربرد الگوی محاسبه جای پای اکولوژیک پیشنهادی ریس و واکرناگل به منظور تعیین میزان زمین مورد نیاز ساکنان شهر آبادان انجام گرفته است. داده‌های این پژوهش به طور عمده از نوع کمی و به دو روش اسنادی و میدانی جمع آوری گردید. جامعه مورد بررسی شامل 384 خانوار‌های ساکن شهر آبادان و استفاده از آمار و داده‌های ارگان‌های ذیربط با موضوع تحقیق و آمارو سالنامه‌های کشوری بوده است. روش نمونه گیری از نوع تصادفی خوشه‌ای براساس تقسیم بندی شهرآبادان به ده منطقه برحسب مناطق شهرداری و انتخاب محلات به صورت قرعه کشی صورت گرفت. سپس اقدام به محاسبه شاخص جای پای اکولوژیک مصرف مواد غذایی، میزان دی‌اکسید کربن تولید شده ناشی از حمل‌ونقل و گرمایش حاصل از گاز‌های طبیعی، میزان مصرف آب، مقدار برق مصرفی و مقدار پسماند تولیدی شد. یافته‌های تحقیق نشان داد بیشترین جای پای اکولوژیک مربوط به مصرف برق(4252 مترمربع) به ازاء هر نفر و کمترین مربوط به پسماند (21 مترمربع) برای هر شهروند بوده است. جای پای شاخص آب 56، گاز طبیعی450، گازوئیل3770، بنزین 1484 و غذا 1232 مترمربع به ازاء هر شهروند و مجموع جای پای اکولوژیک محاسبه شده در شهر آبادان 12/1 هکتار محاسبه گردید. نتایج تحقیق نشان داد به دلیل اقلیم خاص منطقه و فعالیت صنایع نفتی مصرف نهاده انرژی در فصول گرم سال افزایش یافته و به دلیل صنایع موجود در منطقه و تردد خودرو‌های دیزلی جهت انتقال محصولات و فرآورده‌های نفتی موجب شده تا مصرف سوخت گازوییل بیش از بنزین باشد. هر چند مجموع سرانه جای پای اکولوژیکی شهر آبادان کمتر از میانگین جهانی(1/8 هکتار) است، اما مجموع جای پای اکولوژیکی آن به ازاء کل جمعیت 5/5 % بیش از توان تحمل محیط زیست شهری بوده و این امر نیازمند مدیریت بهینه منابع و تطبیق این پتانسیل با جمعیت و مصرف منابع می‌باشد.

investigating environmental sustainability using ecological footprint index (case study:abadan city, in khouzestan province)

the growth and high population density in urban areas and the production of all kinds of domestic and industrial pollutants resulted many consequences on the sustainability of the environment and its biological capacity as well as the quality of human life in urban communities. ecological footprint assessment is one of the methods of measuring sustainable development in urban societies, which is used to measure sustainability in the world. the purpose of this research is to measure the sustainability of abadan city using the ecological footprint method.this research was carried out by using the descriptive-analytical method and by applying the ecological footprint calculation model proposed by rees and walkernagel in order to determine the amount of land needed by the residents of abadan city. the data of this research was mainly quantitative and collected by two documentary and field methods. the studied community included 384 households living in abadan city and using the statistics and data of the relevant organizations with the subject of research and national statistics and yearbooks. the cluster random sampling method was based on the ten abadan manicipal regions. then, the ecological footprint index of food consumption, the amount of carbon dioxide production due to transportation and heating from natural gas, the amount of water consumption, the amount of electricity consumed and the amount of produced waste were calculated.calculations showed that the largest footprint was related to electricity consumption (4252 m2) per person and the lowest related to waste (21 m2) for each citizen. footprint index of water 56, natural gas 450 , gasoil 3770, petrol 1484 and food 1232 square meters per citizen and the total ecological footprint was calculated 1.12 hectares .the results showed the region climate and the activity of oil industries cause high consumption of energy input increased in hot seasons and the traffic of diesel vehicles because of industries in abadan increase, so the consumption of diesel fuel is more than gasoline. although the total per capita ecological footprint of abadan is less than the world average (1.8 hectares), but the total ecological footprint per population is 5.5% more than the urban environment's carrying capacity, and this requires optimal management of resources and matching this potential with population and resource consumption.