تحلیل تطبیقی از انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی در حوزه نگرش به نظام بین‌الملل

مرکزیت گفتمانی انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین انقلاب‌های مردمی قرن بیستم و به تعبیری نخستین انقلاب پست‌مدرنیستی مبتنی بر یک اندیشه انتقادی در ابعاد داخلی و بین‌المللی بوده است. در واقع انقلاب اسلامی با به چالش کشیدن و نقد مفاهیم و آموزه‌های دنیای متجدد همانند ظهور انسان مدرن با هویتی جدید، حاکمیت فراروایت‌های کلان و روایت تک‌خطی از تاریخ و توسعه که پایه و اساس گفتمان مدرنیسم شکل می‌داد و با بازخوانی و شالوده‌شکنی از این مقولات و ایجاد گسست معرفت‌شناسانه، افق جدیدی در میان نظریات انقلاب‌ها و مسیر توسعه جوامع گشوده است. طرح مفاهیم و آموزه‌های جدید و ارائه قرائت‌های متکثر از پدیده‌های مختلف در نظام بین‌الملل با تاکید بر آموزه‌های ارزشی و غیرمادی و رهایی‌بخشی انسان از ساختارهای استعمارگونه موجود از جمله این مفاهیم نقادانه بوده است. پژوهش پیش رو در پی پاسخگویی به این پرسش است که در یک مقایسه تطبیقی آیا می‌توان پدیده انقلاب اسلامی در حوزه نگرش به نظام بین‌الملل را با نظریه انتقادی مکتب فرانکفورت یکسان انگاشت؟ روش پژوهش بر اساس روش تحلیل تطبیقی و ابزار آن بر اساس منابع موجود کتابخانه‌ای بر اساس اهداف، شعارها، دیدگاه‌ها و قرائت‌های رهبران انقلاب اسلامی است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که بامطالعه و بررسی اصول نظریه انتقادی و تطبیق آن با مبانی شکل‌دهنده به انقلاب اسلامی می‌توان گفت باوجود شباهت‌های لفظی و بیانی بین شعارها و اهداف و دیدگاه‌های انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی، اما به علت تفاوت در مبانی هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی انقلاب اسلامی ایران و مکتب انتقادی، نمی‌توان این دو را یکسان پنداشت و به لحاظ بار معنایی این دو مکتب علیرغم شباهت‌های لفظی هر یک برخواسته از جهان‌بینی و گفتمان منحصربه‌فردی هستند. 

comparative analysis of the islamic revolution and critical theory in the field of attitude towards the international system

the centrality of the discourse of the islamic revolution of iran as one of the biggest popular revolutions of the 20th century and in a sense the first post-modernist revolution has been based on a critical thought in domestic and international dimensions. in fact، the islamic revolution by challenging and criticizing the concepts and teachings of the modern world، such as the emergence of modern man with a new identity، the rule of macro-narratives، and the one-line narrative of history and development، which formed the basis of the discourse of modernism، and by rereading and breaking the foundations of these categories and creating an epistemological break، has opened a new horizon among the theories of revolutions and the development path of societies. the present research seeks to answer the question that in a comparative comparison، can the phenomenon of the islamic revolution in the field of attitude towards the international system be equated with the critical theory of the frankfurt school? the research method is based on the comparative analysis and its tools are based on the available documentary resources based on the goals، slogans، views and readings of the leaders of the islamic revolution. the findings of the research show that despite the verbal and expressive similarities between the slogans and goals and views of the islamic revolution and critical theory، the epistemology and methodology of the islamic revolution and critical theory cannot be the same and in terms of the meaning of theses two schools، each of them is a unique worlview and discourse.