مقایسه کودتای 28 مرداد و کودتای نوژه با استفاده از طرح شبیه ترین نظام ها: ارائه چارچوب مفهومی تحلیل کودتا

کودتا به عنوان شکلی از تغییر رژیم های سیاسی، پدیده ای است که در بسیاری از کشورها ازجمله ایران به وقوع پیوسته است، در بین پژوهش های انجام شده اولاً کمتر به مقایسه کودتاها پرداخته شده، ثانیاً جای یک چارچوب مفهومی که توانایی تحلیل علل، روند و پیامدهای کودتا را به صورت توامان داشته باشد، خالی بوده است. در مقاله پیش رو با استفاده از روش توافق و اختلاف میل، دو کودتای 28 مرداد 1332 و کودتای 18 تیر 1359 نوژه باهم مقایسه شده اند و شباهت ها و اختلافات دو کودتا ازنظر علل وقوع کودتا، روند اجرایی شدن دو کودتا و پیامدهای آن باهم مقایسه شده اند. نتیجه مقایسه این دو در دو جامعه پیش از انقلاب اسلامی و پس از انقلاب؛ این است که علیرغم تلاش های بیشتر و طراحی پیچیده تر و هزینه های بیشتر آمریکایی ها برای تغییر نظام سیاسی از طریق کودتا در جریان کودتای نوژه، به دلیل تغییرات بنیادین جامعه ایران پس از انقلاب این کودتا با شکست مواجه شد، هرچند ازنظر علل وقوع کودتا و روند اجرا شباهت های فراوانی بین این دو کودتا وجود داشت، در سطح پیامدها نیز نتیجه به دست آمده در مقاله نشان می دهد که موفقیت کودتای 28 مرداد توانست اولاً نفوذ آمریکاییها را در ایران بیشتر کند و ثانیاً به عنوان نمونه موفق در دیگر کشورها از سوی دولت آمریکا مکرر صورت پذیرفت؛ اما شکست کودتای نوژه جامعه انقلابی ایران را در برابر کودتاهای دیگر که در سالیان بعد رخ داد مصونیت بخشید. سوال اصلی مقاله این است که کودتای 28 مرداد و کودتای نوژه از حیث علل پیدایش، روند اجرا و پیامدها چه شباهت ها و چه تفاوت هایی دارند؟

comparing the coup d'état of august 19، 1953 and the coup d'état of noge using the design of the most similar systems: presenting the conceptual framework of the coup d'état analysis.

coup d'état as a form of political regime change is a phenomenon that has occurred in many countries، including iran.among the conducted researches، firstly، there has been less comparison of coup d'états، secondly، there is no conceptual framework that renders to analyze the causes، processes and consequences of coup d'état. in the present article، using the method of agreements and differences، the two coups of august 19، 1953 and the coup of july 9، 1980 in nojeh have been compared and the similarities and differences of the two coups in terms of the causes of the coup، the implementation process of the two coups، and the consequences has been compared.the result of comparing these two coups in the two societies before and after the islamic revolution of iran is that: despite more efforts and more complex design and more expenses of the americans to change the political system through a coup during the nojeh coup، due to the fundamental changes in iranian society after the islamic revolution، this coup failed، although in terms of the causes of the coup and the execution process، there were many similarities between these two coups.