امکان‌سنجی مدیریت ریسک نکول ناشی از کژمنشی در عقود مبادله‌ای در شرایط اطلاعات نامتقارن با بهره‌گیری از فناوری وب 3

این پژوهش به بررسی امکان‌سنجی مدیریت ریسک نکول ناشی از کژمنشی در عقود مبادله‌ای اسلامی در شرایط اطلاعات نامتقارن می‌پردازد و نقش فناوری وب 3 را در کاهش این ریسک تحلیل می‌کند. با توجه به اهمیت فزاینده عقود مبادله‌ای در نظام بانکی ایران و چالش‌های ناشی از رفتار فرصت‌طلبانه مشتریان، این مطالعه درصدد است چارچوبی تلفیقی برای مهار کژمنشی ارائه دهد. روش تحقیق به‌صورت آمیخته طراحی شده است؛ در مرحله نخست، از تکنیک دلفی و نظر خبرگان بانکی و دانشگاهی برای شناسایی سازه‌ها و شاخص‌های کلیدی استفاده شد. در مرحله دوم، برای آزمون مدل مفهومی، از مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (pls-sem) بهره گرفته شد. پایایی و روایی سازه‌ها با معیارهایی چون آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و میانگین واریانس استخراج‌شده (ave) مورد تایید قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که اطلاعات نامتقارن به‌طور مستقیم کژمنشی را تشدید کرده و در نهایت منجر به افزایش ریسک نکول در عقود مبادله‌ای می‌شود. در مقابل، فناوری وب 3 هم اثر مستقیم کاهنده بر ریسک نکول دارد و هم روابط میان کژمنشی، اطلاعات نامتقارن و نکول را به‌طور معناداری تعدیل می‌کند. این یافته‌ها حاکی از آن است که استفاده از قراردادهای هوشمند، زنجیره‌بلوکی و مکانیزم‌های نظارتی مبتنی بر وب3 می‌تواند شفافیت و اعتماد متقابل را افزایش داده و از سوء‌استفاده‌های پساعقدی جلوگیری نماید. نوآوری پژوهش در پیوند نظریه نمایندگی و اقتصاد اطلاعات با ظرفیت‌های وب 3 نهفته است. همچنین، پیشنهادهای اجرایی همچون توسعه پلتفرم‌های قرارداد هوشمند، اشتراک‌گذاری امن داده‌های اعتباری و پایش برخط تخصیص منابع، می‌تواند به‌عنوان راهکارهای عملی برای مدیریت ریسک نکول در نظام بانکی اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

feasibility assessment of managing default risk caused by moral hazard in islamic exchange contracts under asymmetric information using web 3 technology

this study examines the feasibility of managing default risk arising from moral hazard in islamic exchange-based contracts under conditions of asymmetric information, and analyzes the role of web 3 technology in mitigating this risk. given the growing importance of exchange-based contracts in iran’s banking system and the challenges posed by customers’ opportunistic behavior, this research seeks to propose an integrated framework for controlling moral hazard. the methodology is designed in a mixed-methods format: in the first phase, the delphi technique and the insights of banking and academic experts were used to identify key constructs and indicators. in the second phase, the conceptual model was tested using partial least squares structural equation modeling (pls-sem). the reliability and validity of the constructs were confirmed through indicators such as cronbach’s alpha, composite reliability, and average variance extracted (ave). the findings indicate that asymmetric information directly exacerbates moral hazard and ultimately increases default risk in exchange-based contracts. conversely, web 3 technology not only has a direct risk-reducing effect on default but also significantly moderates the relationships between moral hazard, asymmetric information, and default. these results suggest that employing smart contracts, blockchain technology, and web 3-based monitoring mechanisms can enhance transparency and mutual trust and prevent post-contract opportunistic behavior. the novelty of the study lies in integrating agency theory and information economics with the capabilities of web 3. furthermore, practical recommendations—such as developing smart contract platforms, enabling secure sharing of credit data, and implementing real-time monitoring of resource allocation—can serve as actionable solutions for managing default risk in the islamic banking system.