بازنگری تعارض جرم‌انگاری ربا در قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) با قاعده استاپل در حقوق بین‌الملل

مسئله اصلی این مقاله، بررسی تعارض ظاهری میان جرم‌انگاری ربا در قانون مجازات اسلامی ایران (بخش تعزیرات) و قاعده استاپل در حقوق بین‌الملل است. این تعارض به‌ویژه در زمینه تعاملات بانکی فرامرزی نمود می‌یابد؛ جایی که بانک‌های ایرانی در مواجهه با نظام‌های بهره‌محور جهانی، با محدودیت‌هایی روبرو می‌شوند. قاعده استاپل در جایگاه یکی از اصول بنیادین انصاف در حقوق بین‌الملل، مانع از آن می‌شود که دولت‌ها در مواجهه با تعهدات پیشین خود، مواضع متناقض اتخاذ کنند. این مقاله با اتخاذ رویکردی توصیفی - ‌تحلیلی به تحلیل این تعارض می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این تعارض، صرفاً بدوی و ظاهری است؛ چراکه تبصره سوم ماده 595 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، اخذ سود از غیرمسلمان را خارج از شمول جرم‌انگاری ربا می‌داند و به این ترتیب، بستر لازم برای تعاملات مالی فرامرزی فراهم شده است. درنتیجه از منظر حقوقی، زمینه‌ای برای تناقض‌گویی یا نقض اصول استاپل وجود ندارد و قانون داخلی ایران ظرفیت تطبیق با الزامات حقوق بین‌الملل را داراست.

revisiting the conflict between the criminalization of usury (riba) in the islamic penal code (discretionary punishments section) and the doctrine of estoppel in international law

the main issue addressed in this article is the apparent conflict between the criminalization of usury (riba) in iran's islamic penal code (discretionary punishments section) and the doctrine of estoppel in international law. this conflict is particularly pronounced in the context of transnational banking interactions, where iranian banks face limitations when dealing with global interest-based financial systems.the doctrine of estoppel, as one of the fundamental principles of fairness in international law, prevents states from adopting contradictory positions in relation to their previous commitments. this article utilizes a descriptive-analytical approach to analyze this perceived conflict.the research findings indicate that this conflict is merely prima facie and superficial. this is because note 3 of article 595 of the islamic penal code (discretionary punishments) explicitly excludes the receipt of interest from a non-muslim from the scope of usury criminalization. this provision thus creates the necessary legal framework for transnational financial interactions. consequently, from a legal perspective, there is no basis for contradiction or violation of the estoppel principles, and iranian domestic law has the capacity to align with the requirements of international law.