a critical discourse analysis of the roleand status of women in nahj al-balāghah according to norman fairclough's approach

Nahj al-balāghah, a selection of directives from the caliph and immediate successor of the noble prophet of islam, imam ali (as), is a key source for understanding authentic islamic discourse. this research examines the discourse on women in sermons 27 (on jihad) and 80 (political), and letters 14 (military) and 31 (educational), using norman fairclough's critical discourse analysis approach at three levels: description (linguistic features), interpretation (production and reception), and explanation (social structures). findings indicate that by rejecting the conventional and umayyad violent and exploitative ideology against women, the alawite discourse represents women as sublime, complementary, respected, and delicate subjects. considering the emotional and social vulnerability of women, it emphasizes the preservation of human dignity, protection of their rights, and avoidance of injustice and violence against them. by recognizing the group identity of all women, including non-muslims in a religious society, it reveals the integrated identity of the community, social cohesion, and shared human rights. relying on religious legitimacy, the alawite discourse aims to correct incorrect cognitive-cultural presuppositions about women and reinforces its discursive authority through intertextuality with the qur'an and prophetic tradition, as well as the use of social identity elements like honor (ghayrat) and zeal (ḥamīyyat). this research fills the gap of a comprehensive discourse analysis in islamic texts regarding women and, by relying on islamic exegeses, offers a modern reinterpretation for discussions on women's rights. this analysis, conducted within the historical context of early islam, contributes to a deeper understanding of the status of women in religious texts and has applications in women's rights policymaking.

تحلیل گفتمان انتقادی نقش وجایگاه زنان از منظر حضرت علی (ع)در نهج البلاغه بر پایه نظریه نورمن فرکلاف

نهج‌البلاغه، گزیده‌ای از رهنمودهای خلیفه و وصی بلافصل رسول مکرم اسلام، امام علی (ع)، منبعی کلیدی برای فهم گفتمان‌ اصیل اسلامی است. این پژوهش، گفتمان زنان در خطبه‌های 27 (جهادی) و 80 (سیاسی) و نامه‌های 14 (نظامی) و 31 (تربیتی) را با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف و در سه سطح توصیف (ویژگی‌های زبانی)، تفسیر (تولید و دریافت)، و تبیین (ساختارهای اجتماعی)، بررسی کرده است. یافته‌ها نشان داد که با نفی ایدئولوژی خشونت‌گرایانه و استثمارگرایانه عرفی و اموی علیه زنان، گفتمان علوی، بانوان را به‌عنوان سوژه‌های والا، مکمل، محترم، و لطیف بازنمایی کرده و با عطف‌نظر به آسیب‌پذیری عاطفی و اجتماعی بانوان، بر حفظ کرامت انسانی و حمایت از حقوق آنان و نیز پرهیز از ظلم و خشونت علیه زنان تاکید کرده و با به رسمیت‌شناختن گروه‌بودگی همه زنان حتی غیرمسلمان در جامعه دینی، هویت یک‌پارچه جامعه، انسجام اجتماعی و حقوق انسانی مشترک را آشکار می‌سازد. گفتمان علوی با تکیه بر مشروعیت دینی، به اصلاح پیش‌فرض‌های فرهنگی شناختی ناصواب درباره زنان می‌پردازد و اقتدار گفتمانی خود را با تکیه بر بینامتنیت قرآن و سنت نبوی و استفاده از عناصر هویت اجتماعی مانند غیرت و حمیت، تقویت می‌کند. پژوهش، شکاف نبود تحلیل گفتمانی جامع در متون اسلامی درباره زنان را پر می‌کند و با تکیه بر تفاسیر اسلامی بازتفسیری مدرن برای گفت‌وگوهای حقوق زنان ارائه می‌دهد. این تحلیل که در بافت تاریخی صدر اسلام صورت گرفت به درک عمیق‌تر جایگاه زنان در متون دینی کمک می‌کند و در سیاست‌گذاری حقوق زنان کاربرد دارد.