the method of interaction of shaykh ṭūsī with the interpretative narrations of the companions in tafsīr al-tibyān

The present study examines the status of the companions and their interpretative narrations in tafsīr al-tibyān, the seminal exegetical work of shaykh ṭūsī. as the first comprehensive shiʿi exegesis, tafsīr al-tibyān adopts a critical and selective approach toward the interpretative narrations of the companions. shaykh ṭūsī, adhering to the principles of ijtihād and rationalism, compares these narrations with qur’anic verses and the ḥadīths of the ahl al-bayt (as). in cases of contradiction, he critiques and sometimes rejects the narrations of the companions. he exercises caution in accepting these reports, only considering them valid if they align with shiʿi exegetical foundations and rational principles. one of his motivations for utilizing these narrations is to address sunni objections and strengthen the theological foundations of shiʿi belief. moreover, shaykh ṭūsī employs both rijāl and analytical methods to assess these narrations, transmitting only those deemed reliable in both chain of transmission and content. the findings of this research indicate that his approach to the interpretative narrations of the companions is not only influenced by scholarly and rational considerations but is also deeply rooted in shiʿi theological principles, applying these narrations methodically within a specific framework.

نحوه تعامل شیخ طوسی با روایات تفسیری صحابه در تفسیر تبیان

این پژوهش به بررسی جایگاه صحابه و روایات تفسیری آنان در تفسیر تبیان اثر شیخ طوسی (ره) می‌پردازد. تبیان، به‌عنوان نخستین تفسیر جامع شیعه، در تعامل با روایات تفسیری صحابه رویکردی انتقادی و گزینشی اتخاذ کرده است. شیخ طوسی با پایبندی به اصول اجتهادی و عقل‌محوری، این روایات را با آیات قرآن و احادیث اهل‌بیت (ع) مقایسه کرده و در موارد تعارض، روایات صحابه را نقد و گاه رد کرده است. وی در پذیرش این روایات جانب احتیاط را رعایت کرده و آن‌ها را تنها در صورتی پذیرفته که با مبانی تفسیری شیعه و اصول عقلانی سازگار باشند. یکی از دلایل بهره‌گیری او از این روایات، پاسخ‌گویی به شبهات اهل سنت و تقویت بنیان‌های اعتقادی شیعه بوده است. همچنین، شیخ طوسی در بررسی این روایات، از روش‌های رجالی و تحلیلی بهره گرفته و تنها اقوالی را نقل کرده که از لحاظ سند و محتوا قابل اعتماد بوده‌اند. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که رویکرد وی در مواجهه با روایات تفسیری صحابه، نه تنها متاثر از ملاحظات علمی و عقلی، بلکه مبتنی بر اصول کلامی شیعه بوده و به گونه‌ای روشمند از آن‌ها در چارچوبی خاص بهره برده است.