discourse analysis of the gharrāʼ sermonof nahj al-balāghah based on norman fairclough’s theory

Nahj al-balāghah is an exalted masterpiece in islamic literature and arabic rhetoric, profoundly influenced by the revelatory teachings of the holy quran. the gharrāʼ sermon within it stands as a refined example of the integration of linguistic elements, religious hegemony, and islamic-epistemological ideology, which, in discourse analysis, manifests as a social thought and identity-building process. this study aims to explore the discursive structures and content layers within the sermon, adopting a descriptive-analytical approach within the framework of fairclough’s theory across three domains: description, interpretation, and explanation. it delves into the rhetorical-syntactic, intertextual, situational, and dominant ideological mechanisms. the findings, in the descriptive and interpretative levels, indicate that imam ali (as) speaks from the depth of his being, employing rhetorical devices and robust syntactic arrangements in his sentences. through pure and sometimes harsh truths and admonitions about the afterlife, he brings the listener into the hidden recesses of their soul, such that in the context of a funeral procession, his words create a spiritual resonance with the divine verses, making the listener not only overwhelmed with emotions and feelings but also transcending their rational faculties. ultimately, this results in tears of sorrow and comprehension, physically manifesting as tremors in the listener. in the explanatory domain,with a critical outlook on human negligence and the pursuit of carnal desires and satanic temptations, the sermon emphasizes the necessity of reminders and warnings for the heedless,with the dominant hegemony being based on the ideology of warning, awakening, and the remembrance of the origin and resurrection.

تحلیل گفتمان خطبه «غرّاء» نهج‌البلاغه بر اساس نظریۀ نورمن فرکلاف

نهج‌البلاغه شاهکاری متعالی در ادب اسلامی و بلاغت عربی است که متاثر از آموزه‌های وحیانی قرآن‌کریم می‌باشد. خطبه «غرّاء» در آن به‌عنوان جلوه‌ای فاخر از پیوند عناصر زبانی، هژمونی دینی و ایدئولوژی اسلامی-معرفتی است که در تحلیل گفتمان به‌عنوان تفکری اجتماعی و هویت‌ساز نمود می‌یابد. این پژوهش بر آن است تا با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی در چارچوب نظریه فرکلاف در ساحات سه‌گانه «توصیف، تفسیر و تبیین» به کاوش در ساختارهای گفتمانی پرداخته و لایه‌های محتوایی در خطبۀ مزبور را با تکیه بر سازوکارهای بلاغی-نحوی، بینامتنی، موقعیتی و ایدئولوژی مسلط مورد واکاوی قرار دهد. نتایج تحقیق در سطوح توصیف و تفسیر حاکی از آن است که مولا علی «ع» با کاربرد آرایه‌های ادبی و چیدمان نحوی مستحکم در جملات با بیان حقایق و مواعظی ناب و گاهاً تلخ در مورد حیات پس از مرگ از عمق وجود خویش تکلّم می‌کند، به گونه‌ای که در موقعیت تشیع‌ جنازه‌ای مخاطب را در ضمیر پنهان نفس خود فرو برده و با تناص روحی نفس ایشان با آیات وحی موجب می شود تا شنونده نه تنها در احساسات و عواطف خود غرق شود بلکه از ثغور قوه عاقله و درک خویش نیز فراتر رود که در نهایت اشک تاثر و تفهیم از چشمان وی جاری شده و لرزه بر اندامش می‌افتد. در عرصه تبیین نیز با نگرشی انتقادی نسبت به غفلت‌های انسانی و پیروی از شهوات نفسانی و وسوسه‌های شیطانی، بر ضرورت تذکر و هشدار به غافلان تاکید دارد که هژمونی مسلط در آن مبتنی بر ایدئولوژی انذار، بیدارباش و یادآوری مبدا و معاد است.