historical-rijālī slip-ups in the book maʻrifatul ḥadīth related to faḍl ibn shādhān and his student ʻalī ibn muḥammad ibn qutayba

The writings of shaykh ṣadūq (d. 381 ah) increasingly contain narrations from faḍl ibn shādhān (d. 260 ah) from imam riḍā (as). over the past centuries, theologians and jurists have relied on these reports as a basis for their arguments and interpretations in theological and jurisprudential matters. however, professor muḥammad baqir behboudi, citing the rijāl of kashshī and ṭūsī, claims that ibn shādhān was born after the martyrdom of imam riḍā (as) and thus considers those narrations to be unreliable. in his view, the responsibility for attributing the narration of faḍl from imam riḍā (as) lies with ʻalī ibn muḥammad ibn qutayba, whom he deems to be a false and untrustworthy individual. in contrast, the author of this article, through a review of the rijāl of kashshī and ṭūsī and other sources, and by considering various evidences, reaches a different conclusion in both areas, positing that ibn shādhān was born around the year 180 ah or earlier, which would allow for the possibility of reporting from imam riḍā (as) (who died in 203 ah). moreover, the reports from ʻalī ibn muḥammad ibn qutayba recognized as a shiʻa narrator and theologian contemporary with imam hādī and imam ʻaskarī (as), are transmitted in tehdhīb al-aḥkām, al-istibṣār, man lā yaḥḍuruhul faqīh, and the writings of shaykh ṣadūq as well as other foundational hādīth sources. the author, through a deep exploration of the statements of kashshī, najāshī, ṭūsī, ḥillī, and other experts in the field of rijāl such as mirdāmād, wahid behbahani, shūshtarī, and zanjani, firmly establishes that ibn shādhān is a highly esteemed scholar, trustworthy, and one of the eminent luminaries of the ahl al-bayt school of thought.

لغزشهای تاریخی-رجالی کتاب «معرفة الحدیث» در ارتباط با فضل بن شاذان و شاگردش علی بن محمد بن قُتیبه

تالیفات شیخ صدوق (م 381 ق) به فزونی، حاوی روایات «فضل بن شاذان» (م 260 ق) از امام رضا(ع) می‌باشند. در طی قرون گذشته، متکلمان و فقیهان به آن اخبار استدلال جُسته و دستمایه استدلالات و اجتهادات خویش در مسایل کلامی و فقهی قرارداده‌اند. ولی استاد محمّد باقر بهبودی با استناد به رجال کشّی و طوسی، «ابن شاذان» را متولّد پس از شهادت امام رضا(ع) وانمود کرده و آن روایات را فاقد اعتبار، قلمداد نموده است. به نظر وی مسئولیّت استناد نقل «فضل» از امام رضا(ع)، بر عهده «علیُّ بن محمّد بن قُتیبه» است که فردی کاذب و غیر قابل اعتماد است. اما نویسنده این مقاله با بررسی رجال کشّی و طوسی و سایر منابع و لحاظ کردن قرائن به نتیجه‌ای متفاوت در هر دو قلمرو رسیده و ابن شاذان را متولّد حدود سال 180 هجری و پیشتر از آن می‌داند که در نتیجه امکان نقل از امام رضا(ع) (م 203 ق) وجود دارد و بعلاوه روایات «علی بن محمد بن قُتیبه» که از محدّثان و متکلّمان شیعی معاصر امام هادی و عسکری (علیهما السلام) به شمار می‌آید، در «تهذیب الاحکام»، «الاستبصار»، «من لایحضره الفقیه» و تالیفات شیخ صدوق و سایر منابع بنیادین حدیثی، منقول است. نویسنده این مقاله با ژرف‌نگری در سخنان کشّی، نجاشی، طوسی، حلّی و سایر متخصّصان دانش رجال همانند میرداماد، وحید بهبهانی، شوشتری و زنجانی، بر این نکته که «ابن قتیبه» دانشوری والامقام، ارجمند، ثقه و از قلّه‌های والای مکتب اهل بیت(ع) است، پای، فشرده است.