rethinking morality and gender in the narration of khiṣāl al-nisāʼ (characteristics of women)

A well-known saying in nahj al-balāghah attributed to imam ali (as) states that feminine morality is distinguished from and at times conflicts with masculine morality. according to this saying, the three traits of arrogance, fear, and stinginess are considered the worst vices for men and the best virtues for women. if this statement holds true, it implies the existence of two different moral systems for women and men, which is inconsistent with certain moral teachings of the quran. past commentators on nahj al-balāghah, influenced by the prevailing beliefs of their time, accepted the content of this statement as correct and passed over it without much scrutiny. however, contemporary interpreters and commentators have sought to defend the validity of this saying by either changing the meanings of these traits or limiting their scope. nonetheless, these defenses often raise multiple issues and create new problems instead of resolving the existing ones. therefore, the author examines and analyzes this alleged hadith, assessing its validity from a different perspective. to do this, the author first reviews the sources where this saying is mentioned for the first time and conducts a textual analysis of their chains of narration. then, the intrinsic meaning of the hadith is analyzed, and the strength of its arguments is evaluated. in the next step, based on biological findings that some commentators have utilized, the claim of distinction is scrutinized. finally, the difficulties that this saying faces from both an intra-religious and an ethical perspective are articulated, and its credibility is challenged.

بازاندیشی اخلاق و جنسیت در حدیث خصال النساء

سخن معروفی در نهج البلاغه منسوب به امام علی‌(ع) آمده است که طبق آن اخلاق زنانه با اخلاق مردانه تمایز و گاه تعارض دارد. طبق این سخن، سه صفت تکبر، ترس و بخل برای مردان بدترین رذیلت و برای زنان بهترین فضیلت به شمار می‌رود. اگر این سخن درست باشد، بر اساس آن می‌توان از دو نظام اخلاقی متفاوت زنانه و مردانه سخن گفت، که از جهاتی با آموزه‌های اخلاقی قرآن ناسازگار است. شارحان گذشته نهج البلاغه، متاثر از باورهای حاکم زمانه، محتوای این سخن را درست دانسته و از آن به سادگی گذشته‌اند. اما مفسران و شارحان معاصر کوشیده‌اند با تغییر معنای این صفات یا محدودسازی دامنه آن‌ها، از اعتبار این سخن دفاع کنند. با این همه، این دفاع‌ها و توضیح‌ها از جهات متعددی مسئله‌ساز هستند و به جای حل مشکل، مشکلات تازه‌ای به بار می‌آورند. از این رو، نویسنده به بررسی و تحلیل این حدیث‌گونه یا حدیث ادعایی (alleged hadith) پرداخته و کارآیی آن را از منظری دیگر سنجیده است. برای این کار، نخست منابعی را که این سخن برای اولین بار در آن‌ها آمده بررسی کرده و به تحلیل سندی آن‌ها دست زده است. سپس مضمون درونی این حدیث را تحلیل کرده است و به ارزیابی قوت استدلال‌های آن پرداخته است. در گام بعدی بر اساس یافته‌های زیست‌شناختی که برخی از شارحان از آن‌ها استفاده کرده‌اند، ادعای تمایز، سنجیده شده است و سرانجام دشواری‌هایی را که این سخن از منظر درون‌دینی و از منظر اخلاقی با آن‌ها مواجه است بیان و اعتبار آن به چالش کشیده شده است.