بررسی تطبیقی دفاع مشروع در حقوق کیفری ایران و آمریکا در پرتو رویه قضایی

دفاع مشروع به‌عنوان تاسیسی حقوقی که غایت آن حفظ جان، مال و آبروی افراد جامعه است، از جانب نظام های حقوقی جهان مورد توجه بوده و سعی شده است که در کشاکش حقوق متهم و بزهدیده تعادل برقرار کنند و مقررات مربوطه را به گونه ای وضع نمایند که کمترین آسیب به طرفی وارد گردد که در ایجاد عمل مجرمانه در زمینه دفاع مشروع کمترین تقصیر و تخطی از مقررات مربوط به دفاع مشروع را مرتکب شده باشد. در این مقاله به روش تحلیلی- توصیفی دفاع مشروع در حقوق کیفری ایران و آمریکا بر اساس رویه قضایی دو کشور مورد بررسی قرار گرفته است. در حقوق کیفری آمریکا که یکی از بارزترین نظام های زیر مجموعه کامن لا می باشد در قانون جزای نمونه و رویه قضایی محاکم در ایالت های مختلف دفاع مشروع مورد توجه قرار گرفته است، امّا این قواعد در بسیاری از موارد در ایالت های مختلف متفاوت بوده و منجر به تصمیماتی شده است که بعضاً نتوانسته ذهن عدالت‌خواه انسان امروزی را در مسیر حفظ مهم‌ترین ارزش ها قانع نماید که مهم‌ترین آن لغو قاعده وظیفه عقب‌نشینی (فرار) در بسیاری از ایالت ها می باشد، که بدون تردید در افزایش خشونت و از طرفی نادیده گرفتن جان انسان به‌عنوان ارزشی غیر قابل جبران و مهم‌ترین ارزش در برخورد با دیدگاه های شجاعت و حفظ کرامت فرد مورد تهاجم نادیده انگاشته شده است. در حقوق کیفری ایران نیز دفاع مشروع در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 با تاسی از منابع و اصول فقهی و حقوقی مقرر گردیده است که البته از جهاتی مانند عدم تصریح قانونگذار به فرار در صورت امکان و گرایش قانونگذار به ضابطه ذهنی در اثبات شرایط دفاع جای نقد دارد.

comparative study of legitimate defense in iranian and american criminal law in the light of judicial procedure

legitimate defense as a legal institution whose purpose is to protect the life, property and reputation of the people of the society has been given attention by the legal systems of the world and they have tried to establish a balance in the conflict between the rights of the accused and the victim and also tries to establish the relevant regulations in such a way that to ensure the least damage is inflicted on the party who has committed the least fault and violation of the regulations related to legitimate defense. in this article, the analytical-descriptive method of legitimate defense in the criminal law of iran and america based on the procedure judiciary of two countries has been examined. in american criminal law, which is one of the most prominent systems under the common law, legitimate defense has been considered in the model penal code as well as the judicial procedure of the courts in different states, but these rules have been different in many cases in different states and have led to decisions that sometimes failed to convince the justice-seeking mind of today’s people in the path of preserving the most important values. the most important of which is the cancellation of the rule of the duty to retreat (escape) in many states, which without doubt increases violence and on the other hand ignores human life. in iran’s penal code, a legitimate defense has been established in the islamic penal code of 2013, derived from jurisprudential and legal sources and principles, which can be criticized in some respects, such as the legislator’s failure to rule on escape if possible, and the legislator’s tendency to subjectively prove the conditions of defense.