جریان فکری سیاسی اسلام‌گرا در انقلاب اسلامی؛ از اتحاد تا انشعاب

جریان اسلام‌گرا ازجمله جریان‌های فکری سیاسی معاصر ایران است که در تمام تحولات اجتماعی سیاسی نقش محوری داشته و توانسته در رقابت با دیگر جریان‌های سیاسی در فرایند پیروزی انقلاب اسلامی نقش هژمونیک پیدا کند و نظام سیاسی موردنظر خود را مستقر نماید. سوال اصلی این مقاله آن است که جریان فکری سیاسی اسلام‌گرا در انقلاب اسلامی چه فرایند تحولی را پشت سر گذاشته است و چگونه از انسجام به انشعاب رسیده است؟ برای نیل به این منظور جریان‌شناسی سیاسی به‌منظور شاکله شناسی جریان اسلام‌گرا مورداستفاده قرارگرفته و در آن ایدئولوژی، رهبران و تحولات این جریان موردبررسی قرار می‌گیرد. رویکرد این پژوهش کیفی است که در آن از روش جریان‌شناسی استفاده می‌شود. گردآوری اطلاعات با استفاده از مطالعات اسنادی و مطالعات اکتشافی از کتب و اسناد تاریخی و به روش استقرایی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در دوران پس از انقلاب تا سال 1360 جریان اسلام‌گرا در رقابت برون گروهی با جریان‌های لیبرال و سوسیالیست، اختلافات بین خود را کنار گذاشته و به‌صورت منسجم درصحنه حضور پیدا کرد؛ ولی از اواسط دهة شصت اختلافات درون این جریان سرباز می‌کند و انواع انشعابات آغاز می‌شود و تاکنون ادامه دارد.

the islamist political-intellectual current in the islamic revolution: from unity to schism

the islamist current is one of the contemporary political intellectual currents of iran, which has played a central role in all social and political developments and has been able to find a hegemonic role in the competition with other political currents in the process of the victory of the islamic revolution and establish its desired political system. the main question of this article is that what kind of transformation process has the islamist political thought process gone through in the islamic revolution and how did it go from unity to branching? in order to achieve this purpose, political currentism is used for the structural analysis of the islamist current, and the ideology, leaders and developments of this current are examined. the approach of this research is qualitative in which flowology method is used. collecting information using documentary studies and exploratory studies from historical books and documents and inductive method. the results of the research show that in the period after the revolution until 1360, the islamist current in the out-group competition with the liberal and socialist currents put aside the differences between themselves and appeared on the scene in a coherent manner, but since the mid-60s, the differences within this current have disappeared and all kinds of branches begin and continue until now.