صورت‌بندی خودانگاره زنان انقلابی

 دربارة حضور زنان در انقلاب اسلامی، پژوهش‌های بسیاری از زوایای متنوع انجام شده است؛ ولی روایت و دریافت آن‌ها از فعالیت خود و پژوهش درباره این خودانگاره، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که خودانگاره زنان متدین انقلابی در مواجهه فعال با پدیده انقلاب اسلامی چگونه بوده است؟ در این راستا با به‌کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی و با بهره‌گیری از تاریخ شفاهی نگارش یافته از خاطرات زنان انقلابی، این مسئله بررسی شد. یافته‌های این تحقیق حاکی از آن است که زنان انقلابی به‌عنوان فاعل شناسا، اقدامات سیاسی را نه به‌مثابه «حق»، بلکه «تکلیفی دینی» می‌پنداشتند؛ ازاین‌رو فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی آنان در امتداد باورهای دینی و تقرب الهی، تفسیر می‌شود. همچنین در بررسی سخنان آن‌ها، نه مرز جنسیتی وجود دارد و نه مرز سِنی و نه مرز طبقاتی، بلکه اصل تکلیف‌مداری، ماهیت غیرمتصلب و انعطاف‌پذیر در مقتضیات شناختی، کنش‌های فرامرزی و باطن‌گرایی، مقوم‌های هویتی و زنجیره هم‌ارزیِ کنشگری فعال آن‌ها در مواجهه با پدیده انقلاب اسلامی بوده است. پس ترکیب مقولات با اعتنایی، تکلیف‌محوری و معناگرایی در مقابل نگاه حق مدرن و ظاهرگرایانه منجر به تنوع و تداوم فعالیت‌ها، فارغ از ساختارها و امکان‌های از قبل موجود، در صورت‌بندی خودانگاره زنان انقلابی شده است. همچنین یافته‌های دیگر شامل مقولات اجتماع سازی، تعامل خلاقانه و انفتاحی با ولی و رهبر انقلاب، نگرش فراجنسیتی و دریافت ضداستعماری از حجاب است. درعین‌حال به سبب بی‌علاقگی ایشان به روایت خود، همچنان جایشان در روایت و تخیل سیاسی زن ایرانی خالی است.

formulation of revolutionary women’s self-image

numerous studies have addressed the presence of women in the islamic revolution from various angles; however, less attention has been paid to how these women perceive and narrate their own actions — in other words, their self-image. this article seeks to answer the question: how did religious revolutionary women perceive their active engagement with the islamic revolution? using qualitative content analysis & drawing on oral histories based on the memoirs of revolutionary women, the study explores this question. the findings show that revolutionary women, as conscious agents, did not see political action as a «right» but as a religious duty. accordingly, their social & political activities are interpreted as an extension of their religious beliefs and a means of spiritual proximity to god. in their narratives, there is no emphasis on gender, age, or class boundaries. rather, duty-oriented thinking, a non-rigid & adaptive approach based on contextual understanding, transcending borders, & spiritual depth were identity-building components in their activism during the revolution. this composition of categories—responsibility-centeredness, meaning-orientation, and a rejection of modern rights-based and appearance-focused perspectives—led to diverse and enduring forms of activism, independent of pre-existing structures and opportunities, shaping the self-image of revolutionary women. other findings include themes such as community building, creative and open interaction with the supreme leader of the revolution, a post-gender perspective, & an anti-colonial understanding of hijab. nonetheless, due to their disinterest in narrating their own stories, these women remain largely absent from the political imagination & representation of iranian women.