تعزیه ( شبیه خوانی)، نمایشی مقدس ؟ ( پژوهشی پیرامون تعزیه (شبیه خوانی) با تکیه بر نظرات سنت گرایان پیرامون هنر مقدس)

چکیده: تعزیه (شبیه خوانی) نمایشی آئینی، سنتی، روایی، منظوم و موسیقایی‌ست که از دل عزاداری شیعیان ایرانی برپیشوای سوم خود پدید آمد و حول محور واقعه ی عاشورا شکل گرفت، نمایشی مبتنی نمادها و نشانه‌ها و متکی به قراردادهایی ثابت در متن و اجرا و با توجه به همین ویژگی‌ها و بالاخص کارکرد آئینی آن برخی از مفسرین از آن به عنوان نمایشی مقدس یاد کرده‌اند و برخی نیز در مورد اطلاق این لقب برای آن تردیدهایی را مطرح ساخته‌اند پژوهش حاضر باتوجه به ضرورت شناخت هرچه بیشتر از پیشینه‌ی نمایشی کشور و باتکیه بر آرای سنت گرایان به ویژه تیتوس بورکهارت و سایر نظریه‌پردازانی که در این حوزه قلم زده‌اند کوشیده است تا به این سوال پاسخ گوید که: « آیا می‌توان تعزیه (شبیه خوانی) را در زمره‌ی هنرهای مقدس قرار داد و آن را نمایشی مقدس دانست؟ و اگر چنین است یا نیست، چرا؟ » و بر همین اساس در ساحتی توصیفی- تحلیلی با مطالعه‌ی وجوه گوناگون نمایش تعزیه (شبیه خوانی) به این نتیجه دست یافته است که: که این گونه‌ی نمایشی را، حداقل در محدوده‌ی مجالس مناسبتی و تماما آئینی‌اش، می‌توان ذیل تعریف هنر مقدس قرارداده و نمایشی مقدس دانست، نمایشی سنتی که به سبب رابطه‌اش با حقیقت ازلی و کارکردی آئینی و مناسکی و بدل شدن به حلقه‌ی واسطی میان اهل مجلس (تماشاگر و اجراگر) و حقیقت ازلی و با رعایت تمامی ویژگی‌هایی که برای هنر سنتی و مقدس برشمرده‌اند، باورهای دینی و اساطیری را متجلی می‌سازد.واژگان کلیدی: تعزیه (شبیه خوانی)، هنر سنتی، هنر مقدس، نمایش مقدس، تیتوس بورکهارت

taziyeh (shabihkhani), a holy performance ? ( a research about taziyeh (shabihkhani) based on opinions of traditionalists.)

abstract:ta’ziyeh (shabihkhani) is a ritualistic, traditional, narrative, poetic, and musical performance that originated from the mourning rituals of iranian shiites for their third imam. centered around the events of ashura, this form of theater relies on symbols, signs, and fixed conventions in both its text and performance. due to these characteristics, particularly its ritualistic function, some scholars have classified it as a holy performance, while others have raised doubts about this designation.this research, recognizing the importance of understanding the dramatic heritage of iran, draws on the perspectives of traditionalists, notably titus burckhardt, and other theorists in the field. it seeks to address the question: can ta’ziyeh (shabihkhani) be considered a holy art and a holy performance? if so, or if not, why? and based on this, through a descriptive-analytical approach and an examination of various aspects of ta’ziyeh (shabihkhani) performances, the study has concluded that, at least in its entirely ritualistic and commemorative gatherings, ta’ziyeh can be considered as holy art and holy performance. as a traditional performance, it connects with eternal truth, serves a ritualistic function, and acts as a mediating link between the participants (both audience and performers) and the eternal truth. by embodying the defining traits of holy and traditional art, ta’ziyeh manifests religious and mythological beliefs.keywords: ta’ziyeh, traditional art, holy art, holy performance, titus burckhardt.