تحلیل نگاره‌ های دلدادگان مکتب اصفهان براساس مراتب سه‌ گانه عشق درنظام اندیشه صدرایی

یکی از ادوار درخشان فرهنگ و هنر ایران در دوران اسلامی، حکومت صفوی است. تحولات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و مذهبی در کنار گسترش روابط با کشورهای خارجی موجب شکل‌گیری گفتمانی جدید در این دوره می‌شود که تاثیرات آن را می‌توان در فلسفه، فرهنگ و هنر این عصر پی گرفت. این مقاله در نظر دارد با پرداختن به ویژگی‌های گفتمانی عصر صفوی به این پرسش پاسخ دهد که تاثیرات روح دوران در هنر نگارگری و تفکرات فلسفی به چه صورت بوده است و چگونه می‌توان بر اساس آن خوانشی نو از نگارگری داشت. در میان مکتب‌های نگارگری دوران صفوی، مکتب اصفهان به لحاظ فرم و محتوا دارای ویژگی‌های خاصی است که آن را از مکاتب ادوار گذشته جدا می‌کند؛ این تحول در بستر فرمی، با کاهش رنگ و قوّت گرفتنِ خط همراه است؛ به لحاظ محتوایی نیز استقلال تصویر از متن، موجب رونق گلشن‌ها و نقاشی دیواری می‌شود. همچنین تصویرگری از نقش انسان به صورت تک پرسوناژ و یا عشاق و دلدادگان رواج می‌یابد. هم‌زمان ملاصدرا بنیان‌های تفکرات صدرایی را شکل می‌دهد و در آن به مساله عشق و مراتب سه‌گانه آن می‌پردازد. هرچند نمی‌توان مدعی شد که نگارگران مکتب اصفهان از اندیشه‌های صدرایی تاثیر گرفته‌اند، اما تجلی مفهوم عشق در بنیان‌های نظری- فلسفی این دوران و هنرهای تصویری کاملاً مشهود است که این مقاله علت آن را در گفتمان حاکم بر دوران می‌جوید. بر این مبنا این پژوهش به صورت تحلیلی- بنیادی و با استفاده از منابع مکتوب به تحلیل مراتب سه‌گانه عشق در اندیشه صدرایی پرداخته و سپس عناصر تصویری را در سه نگاره منتخب که مبین عشق حقیقی، عشق انسانی و عشق حیوانی است مشخص می‌نماید. نتایج تحقیق بیانگر آن است که مراتب سه‌گانه عشق در فلسفه صدرایی در نگاره‌های مکتب اصفهان، بٌعد بصری یافته و استقلال از متن ادبی و عرفانی موجب شده در مواردی چون نگاره تمثال شاه‌عباس با یکی از بانوان، نگارگر به تصویرگری مفهوم عشق فارغ از رویکردهای عرفانی و در مرتبه عشق حیوانی بپردازد و به این ترتیب رویکردهای استعاری و مجازی را به عنوان یکی از اصول کهن هنر به حداقل رسانده و تجسمی از زندگی روزمره و شخصی پادشاه ارائه دهد.

analysis of paintings of lovers of isfahan school based on the three levels of love in sadra's system of thought

one of the brilliant periods of iranian culture and art in the islamic era is the safavid rule. social, political, cultural, and religious developments along with the expansion of relations with foreign countries lead to the formation of a new discourse in this period, the effects of which can be traced in the philosophy, culture, and art of this era. this article intends to answer the question by addressing the discursive features of the safavid era, what were the effects of the spirit of the era on the art of painting and philosophical thoughts. and how is it possible to have a new reading of the painting based on that. among the painting schools of the safavid era, the isfahan school has special characteristics in terms of form and content that separate it from the schools of the past periods; this transformation in the formal context is accompanied by a decrease in color and the strength of the line; in terms of content, the independence of the image from the text will lead to the prosperity of wall paintings and murals. depicting the human role as a single character or lovers and lovers is popular. artists such as reza abbasi, mohammad yusuf, and mohammad qasim are among the most famous painters of this era. also, at the same time, mulla sadra forms the foundations of sadra's thoughts and deals with the issue of love and its three levels. although the concept of love has existed in the philosophical thoughts of the past, for the first time, mulla sadra has addressed the level of earthly love and love between a man and a woman for the first time and narrates its features and characteristics. this issue is important because, in iranian-islamic culture, such feelings are always denied, and due to their insignificance, it has not been important in the course of philosophical thinking. although it cannot be claimed that the painters of the isfahan school were influenced by sadra’s ideas, the manifestation of the concept of love in the theoretical-philosophical foundations of this era and visual arts is quite evident, and this article seeks the reason for it in the ruling discourse of the era. based on this, this research analyzes the three levels of love in sadra'i's thought in an analytical-fundamental way and using written sources, and then identifies the visual elements in the three selected images that show true love, human love, and animal love. according to aghia mulla sadra, the levels of love have three stages: animal love, which is the lowest level of love, and its source is physical lust and the desire for animal pleasure, and it is more about the lover's admiration for the appearance of the beloved, the color and shape of his parts because these are physical and earthly affairs. are. the level of virtual love of the ego that belongs to the ego and in which the ego is in essence in love with the beloved. that is when the lover sees knowledge, perfection, piety, and courage in the beloved, and his soul demands knowledge, perfection, piety, and courage; so he loves a person who has these qualities. as a result, this type of arrangement does not involve sex and physical affairs.