بررسی اندیشه‌های علامه طباطبایی در تحلیل چیستی و چرایی حکومت و حاکم

علامه سید محمدحسین طباطبایی (1360-1281ش)، عارف، مفسر، فقیه و فیلسوف بزرگ جهان تشیع در قرن معاصر بود که به جنبه سیاست و اجتماع توجهی ویژه داشت؛ مباحثی چون اولی‌الامر، سعادت و شقاوت انسان و جامعه و نظام مدنی. این مقاله با رویکردی توصیفی و تحلیلی به بررسی ماهیت حکومت در اندیشۀ علامه طباطبایی می‌پردازد. هدف تحقیق، بازنمایی ارتباط بین مولفه‌های مهمی همچون اعتباریات، فطرت، عقل و سعادت با اندیشۀ سیاسی علامه طباطبایی است. پرسش‌های فراروی این پژوهش عبارتند از: شیوۀ انتخاب حکومت از منظر علامه طباطبایی چیست. فطرت، دین و اصل استخدام و اعتباریات چه جایگاهی در تبیین ماهیت حکومت و حاکم دارند.بر اساس یافته‌های تحقیق، عقل می‌تواند با محوریت «فطرت»، راهبر و راهنمای هدایت انسان باشد؛ بدین معنا که عقل غیر منقطع از وحی می‌تواند برای نظام‌های سیاسی اعتباریات سیاسی پسینی تولید کند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها تعیین شکل حکومت و انتخاب حاکم به شیوه‌ای عاقلانه است. غایت این اعتباریات نیز بایستی حکومت الهی در راستای سعادت انسان‌ها باشد. با این دید، حاکم باید ویژگی‌هایی چند داشته باشد؛ از جمله آن که در مسیر الهی و با چراغ هدایت ائمه علیهم السلام حرکت نماید. همچنین بر مبنای اندیشۀ سیاسی علامه طباطبایی، حاکم به ارادۀ عمومی جامعه و با معیارهایی که از سوی ائمه علیهم السلام ارائه شده انتخاب می‌شود و رسیدن به این نظریۀ سیاسی از طریق برخی پپش‌فرض‌های روشی و اعتقادی امکان‌پذیر است