از نگاه تفسیری تا بنیاد فقهی؛ تحلیل تطور آیۀ 99 سورۀ توبه به‌مثابۀ شرطیت «قصد قربت»

آیۀ 99 سورۀ توبه، موضوع تطوری بنیادین در منطق استنباط است. این آیه که در سنت تفسیری به‌مثابۀ «قضیۀ خارجیه» در مدح گروهی از اعراب فهمیده شده، در سنت فقهی امامیه به «قضیۀ حقیقیه» و بنیاد قاعدۀ عام «لزوم قصد قربت» در عبادات بدل شده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، سازوکارهای این گذار از توصیف به تجویز را کالبدشکافی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد این فرایندْ محصول تعامل نظام‌مند مبنایی کلامی (لزوم اخلاص در عبودیت) با ابزاری اصولی (تنقیح مناط) است. در این مدل، اصل کلامی زمینه را برای شناسایی آیه به‌عنوان مستندی مناسب فراهم می‌کند و سپس، ابزار اصولی با الغای خصوصیاتِ مورد، «نیت تقرب» را به‌عنوان «علت مدح» استخراج و تعمیم می‌دهد. این تعامل روشمند نه‌تنها گزاره‌ای توصیفی را به قاعده‌ای تاسیسی و فضیلتی اخلاقی را به شرط صحت فقهی ارتقا داده است، بلکه پویایی منطق قاعده‌سازی فقهی از متون تاریخی-اخلاقی قرآن را آشکار می‌سازد.

from interpretative perspective to jurisprudential foundation: analyzing the evolution of verse 99 of sūrah al-tawbah as the conditionality of 'intention of proximity' (qaṣd-e qorbt)

verse 99 of sūrah al-tawbah is the subject of a fundamental evolution in the logic of juristic inference. this verse، which in the exegetical tradition was understood as an external proposition praising a group of bedouins، has been transformed in the imami jurisprudential tradition into a real proposition and the foundation for the general rule of the necessity of the intention of proximity in acts of worship (ʿebādāt). employing a descriptive–analytical method with a comparative approach، this study examines the mechanisms underlying this transition from description to prescription. the findings indicate that this process is the product of systematic interaction between a theological foundation the necessity of sincerity in servitude and a jurisprudential tool the identification and purification of the effective cause (tanqīḥ-e manāṭ). in this model، the theological principle prepares the ground for identifying the verse as suitable evidence. subsequently، the jurisprudential tool، by eliminating the specificities of the case، extracts and generalizes the intention of seeking proximity as the cause for praise. this methodical interaction not only elevates a descriptive statement into a constitutive legal rule and transforms an ethical virtue into a condition for juridical validity، but also reveals the dynamic logic through which islamic jurisprudence formulates normative rules from the historical–ethical narratives of the quran.