منصب امامت جمعه در فقه مذاهب فقهی

نماز جمعه پس از کنگرۀ سالانۀ عظیم حج، باشکوه‌ترین تجمع عبادی سیاسی هفتگی است که مسلمانان را در بافضیلت‌ترین روز هفته در زمان واحد و صف واحد، به بندگی معبود واحد و بی‌همتا قرار می‌دهد. امامت جمعه و خطبه‌های ارائه‌شدۀ آن از مهم‌ترین ارکان این عبادت جمعی به شمار می‌رود و همۀ مذاهب بر اهمیت و نقش محوری امام جمعه تاکید می‌کنند. اما این‌که جایگاه امامت جمعه، رسمی و منصب، به شمار می‌رود تا با حضور حاکم یا نمایندۀ او مشروعیت پیدا کند یا چنین نیست، میان مذاهب فقهی اتفاق نظر وجود ندارد. یافته‌های تحقیق حاضر با رویکرد تطبیقی مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و تحلیل داده‌ها نشان می‌دهند که فقهای امامیه، هرچند به دو گروه «انکار» و«اثبات‌» منصب امامت جمعه در عصر غیبت تقسیم شده‌اند، ولی با توجه به تقیید اطلاق روایاتِ باب مشروعیت نماز جمعه، منصب بودن امامت جمعه، نزد فقیهان معاصر پذیرفته شده است. ولی در فقه اهل‌سنت، تنها حنفی‌ها بر منصب بودن امامت جمعه تاکید می‌کنند و نمازی بدون حضور حاکم (هرچندجائر)، یا نایب یا بدون اذن او را مشروع نمی‌دانند، هرچند مذاهب فقهی دیگر، استحباب حضور یا اذن حاکم را انکار نمی‌کنند، اما آن را منصب نمی‌دانند.

the position of imamate of friday prayer (ṣalāt al-jumuʿah) in the jurisprudence of islamic jurisprudential schools

after the grand annual congress of hajj، friday prayer (ṣalāt al-jumuʿah) is the most magnificent weekly religious-political gathering that places muslims، on the most virtuous day of the week، at the same time and in a single row، in worship of the one and unique god. the imamate of the friday prayer and the sermons delivered therein are among the most important pillars of this collective worship، and all schools of thought emphasize the significance and central role of the friday prayer leader (imām al-jumuʿah). however، there is no consensus among the jurisprudential schools on whether the position of the friday prayer imamate is considered an official position that acquires legitimacy through the presence of the ruler (ḥākim) or his representative، or not. the findings of the present research، with a comparative approach based on a library method and data analysis، indicate that although imami jurists are divided into two groups – those who deny and those who affirm the positional nature of the friday prayer imamate during the era of occultation (ʿaṣr al-ghaybah) – nevertheless، considering the qualification (taqyīd) of the absolute nature (iṭlāq) of the narrations of the chapter on the legitimacy of friday prayer، the positional nature of the friday prayer imamate has been accepted by contemporary jurists. however، in sunni jurisprudence، only the ḥanafīs emphasize the positional nature of the friday prayer imamate and do not consider a prayer valid without the presence of the ruler (even if unjust، jāʾir)، or his deputy، or without his permission. although the other jurisprudential schools do not deny the recommendation (istiḥbāb) of the presence or permission of the ruler، they do not consider it a position.