امکان‌سنجی فقهی ممانعت حکومت از مهاجرت مسلمانان به کشورهای غیراسلامی

یکی از گونه‌های مهاجرت، مهاجرت مسلمانان به سرزمین‌های غیراسلامی است. در فقه اسلامی نمی‌توان حکمی عمومی برای این‌گونه از مهاجرت یافت. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به‌دنبالِ تبیین وظیفۀ حکومت اسلامی دربارۀ پدیدۀ مهاجرت مسلمانان به کشورهای غیراسلامی است. برای دست یافتن به این هدف، پس از تببین فقهی مفهوم مورد نظر از مهاجرت و سرزمین غیراسلامی، ادله‌ای که مهاجرت به این سرزمین‌ها را مجاز یا الزامی می‌سازند، تبیین شده‌اند. بروز مولفه‌هایی مانند ناتوانی بر حفظ دین و نفس در سرزمین مبدا، نیاز به تبلیغ دین و وجود مصالحی قابل توجه، سبب حکم به وجوب مهاجرت خواهد شد. با این حال، در سوی مقابل، ادله‌ای‌ را می‌توان یافت که بر اساس آن‌ها حکومت اسلامی مجاز به تحدید مهاجرت یا منع از آن خواهد بود. دستاورد نوشتار آن است که بنابر ادله‌ای، حکومت اسلامی می‌تواند با وجود مولفه‌های مربوط به مصالح شخصی افراد، از مهاجرت مسلمانان جلوگیری نماید یا ضمانت‌های لازم برای الزام به بازگشت مهاجران را اتخاذ نماید. این ادله عبارت‌اند از: قاعدۀ نفی سبیل، وجوب حفظ نظام زیستی و حاکمیتی توسط حکومت اسلامی، لزوم حفظ نسل و بایستگی پاسداری از دین و ارزش‌های معرفتی مهاجران.

jurisprudential feasibility of governmental restriction on muslim migration to non-islamic countries

one type of migration is the movement of muslims to non-islamic territories. in islamic jurisprudence، a general ruling for this type of migration cannot be found. this research، using a descriptive-analytical method and relying on library sources، seeks to clarify the duty of the islamic government regarding the phenomenon of muslims emigrating to non-muslim countries. to achieve this goal، after a jurisprudential explanation of the intended concept of migration and non-islamic territory، the evidences that make migration to these territories permissible or obligatory are explained. the emergence of factors such as inability to preserve one's religion and life in the home country، the need to propagate the religion، or the existence of significant public interests (maṣāliḥ)، will lead to a ruling of obligatory migration (wujūb). however، on the other hand، evidences can be found based on which the islamic government is permitted to restrict or prohibit migration. the outcome of this study is that، based on certain evidences، the islamic government can prevent the migration of muslims، even in the presence of factors related to personal interests، or adopt necessary guarantees to compel the return of emigrants. these evidences are: 1) the principle of negating any domination for disbelievers over believers 2) the obligation upon the islamic government to preserve the societal and governing system 3) the necessity of preserving progeny، and 4) the imperative to safeguard the religion and cognitive values of emigrants.