تاملی نو در حکم تعظیم شعائر دینی

شعائر دینی یا الهی به برخی از اشیا، افعال و مناسکی اطلاق می‏شود که جنبۀ نشانگی برای خداوند و دین او دارند، مانند اعمال حج، اذان، نماز جمعه و جماعت. در خصوص شعائر دینی، دو اختلاف مهم وجود دارد: نخست در مفهوم شعائر دینی و گسترۀ آن، که آیا مختص به مناسک و مشاعر حج است یا عمومیت دارد؟ دوم در مورد حکم تکلیفی تعظیم شعائر که موضوع این نوشتار است. در این زمینه، دو قول در بین فقیهان امامیه مشاهده می‏شود: 1. وجوب تعظیم مطلق شعائر؛ 2. استحباب تعظیم، مگر در صورتی که ترک تعظیم، مستلزم هتک دین شود. اصل تاسیس حکم تعظیم شعائر، قرآن کریم است. اما افزون بر آن، سنت، سیره و دلیل عقل هم مورد تمسک قائلان قرار گرفته است. نتایج این تحقیق، که با روش توصیفی - تحلیلی و با ابزار گردآوری اطلاعاتِ کتابخانه‏ای صورت گرفته است، حاکی از تشکیکی بودن شعائر است، به این‌گونه که در مراتب مهم که برآورندۀ مقاصد ضروری دین و مذهب است، تعظیمْ واجب و در غیر آن، مستحب است. یکی از نتایج مهم این دیدگاه، امکان تغیّر در شعائر و مفاهیم مورد اشعار،‏ در زمان‏ها و مکان‏های مختلف است.

a new reflection on the ruling of venerating religious sacred rites (al-shaʿāʾir al-dīniyyah)

religious or divine sacred rites refer to certain objects, actions, and rituals that serve as signs for god and his religion, such as the rites of ḥajj, the adhān, friday prayers, and congregational prayers. regarding religious rites, there are two major disagreements: first, concerning the concept and scope of religious rites -are they specific to the rites and sites of ḥajj, or are they general? second, concerning the prescriptive ruling (al-ḥukm al-taklīfī) of venerating (taʿẓīm) these rites, which is the subject of this article. in this regard, two opinions are observed among imami jurists: 1. the obligation (wujūb) of absolutely venerating the rites; 2. the recommended status (istiḥbāb) of veneration, unless neglecting veneration leads to the desecration of religion. the primary foundation for the ruling of venerating rites is the noble qur’an. however, in addition to that, the sunnah (tradition), life conduct (sīrah), and rational evidence have also been relied upon by proponents. the results of this research, which was conducted using a descriptive-analytical method and library data collection tools, indicate that the symbols are gradational (tashkīkī), meaning that at important levels which fulfill the essential objectives of religion and the school of thought (madhhab), veneration is obligatory, and at other levels, it is recommended. one of the important outcomes of this view is the possibility of change in the rites and the concepts they signify across different times and places.