تحلیل انتقادی دلایل ابن تیمیه در جبرانگاری بین ایمان و فطرت با تاکید بر توحید ربوبی

این پژوهش با هدف نقد و تحلیل دیدگاه ابن تیمیه پیرامون پیوند ضروری فطرت و ایمان تدوین شده است. ضرورت پرداختن به این مسئله، از پیامد های کلامی و معرفت ‌شناختی نظریهٔ ابن تیمیه نشات می ‌گیرد که ایمان و معرفت به خالق را امری بدیهی، ضروری، ذاتی و غیر قابل انکار می ‌داند و آن را به عنوان «ضروری بدیهی اولی» در سرشت انسان نهاده‌ شده تلقی می ‌کند .این پژوهش از روش تحلیلی-انتقادی برای بررسی مبانی نظری و استنادات قرآنی و حدیثی ابن تیمیه استفاده کرده است. مهم‌ ترین یافته‌ ها نشان می ‌دهد که تاکید مطلق ابن تیمیه بر ضروری بودن و اجتناب ‌ناپذیری این پیوند که از آن تعبیر به جبرانگاری می کنیم، در مواجهه با چالش ‌های بنیادین قرار می‌ گیرد؛ از جمله: تناقض روش‌ شناختی میان بدیهی‌ انگاری ایمان و نیاز خود او به اقامهٔ استدلال‌ های عقلی، مغایرت با شواهد قرآنی در مورد انکار خالقیت توسط دهریه و منکران، و عدم دلالت صریح آیات مورد استناد (مانند آیهٔ میثاق و آیهٔ فطرت) بر ضرورت تحقق ایمان فعلی، بلکه دلالت بر سهولت معرفت و استعداد فطری دارند. همچنین، ادلهٔ حدیثی او از جهت سندی و دلالی مخدوش شناخته شد. در نتیجه، این پژوهش تمایز میان استعداد فطری (زمینهٔ معرفت) و ایمان ارادی (تحقق معرفت) را تایید کرده و نظریهٔ ابن تیمیه را به دلیل گرایش به جبرانگاری معرفتی، فاقد تبیینی جامع از اختیار و مسئولیت انسان در مسیر ایمان می ‌داند.

a critical analysis of ibn taymiyyah's arguments in the determinism between faith and nature.

this research aims to criticize and analyze ibn taymiyyah's view on the essential connection between nature and faith. the necessity of addressing this issue stems from the theological and epistemological consequences of ibn taymiyyah's theory, which considers faith and knowledge of the creator as self-evident, necessary, inherent, and undeniable, and considers it as the first self-evident necessity embedded in human nature. this research has used an analytical-critical method to examine ibn taymiyyah's theoretical foundations and quranic and hadith references. the most important findings show that ibn taymiyyah's absolute emphasis on the necessity and inevitability of this connection, which we interpret as compensation, faces fundamental challenges; among them: the methodological contradiction between the axiom of faith and his own need to provide rational arguments, the contradiction with the quranic evidence regarding the denial of creation by the atheists and deniers, and the lack of explicit indication of the verses cited (such as the verse of the covenant and the verse of nature) on the necessity of realizing current faith, but rather indicating the ease of knowledge and innate aptitude. also, his hadith evidence was found to be distorted in terms of chain of transmission and inference. as a result, this study confirms the distinction between innate aptitude (the field of knowledge) and voluntary faith (the realization of knowledge) and considers ibn taymiyyah's theory to lack a comprehensive explanation of human agency and responsibility in the path of faith due to its tendency towards epistemological compensation.