تحلیل و نقد دیدگاه وهابیت درباره فطری ‌انگاری وجود خداوند: بررسی قرآنی روایی

فطری ‌بودن وجود خدا موضوعی کلیدی و کاربردی در مباحث خداشناسی در بین مذاهب کلامی به شمار می‌رود. پیروان وهابیت معتقدند مفاهیم «ربوبیت» و «وجود خدا» به ‌طور ذاتی و فطری در انسان ‌ها نهفته است و اقرار به آن را بدیهی تلقی می ‌کنند. این جریان به انحراف فطرت انسانی فقط به صورت استثنا (نه قاعده) و ناشی از عوامل نفسانی اعتقاد دارند و برای استدلال منطقی در شناخت الاهی جایگاهی قائل نیستند، و بر ارتباط نزدیک میان اقرار به وجود خدا و ایمان به آن، که در تبیین اصل توحید اهمیت دارد، تاکید می ‌کنند. پژوهش حاضر با استفاده از روش تُحلیلی ‌توصیفی و با اتکا به منابع کتاب ‌خانه‌ای، مبانی نظری وهابیت را در سه حوزۀ توحید ربوبی، توحید در اسماء و صفات، و وجود شناسی الاهی تحلیل می‌کند و نشان می ‌دهد استدلال‌ های وهابیان، علاوه بر خلط میان اقرار شرعی با فطرت تکوینی، در مسئلۀ فطری‌ بودن توحید ضعف ‌های متعددی دارد؛ نخست اینکه، تفسیر آن‌ها از آیات مربوط به فطرت با رویکردی گزینشی و بدون توجه به سیاق تاریخی و ادبی آیات صورت گرفته است؛ دوم اینکه، ادعای ایشان دربارۀ اقرار همگانی به ربوبیت الاهی با شواهد تاریخی و قرآنی متعددی در تعارض است؛ سوم اینکه، تحلیل محتوای روایاتی که وهابیان به آن استناد می ‌کنند (مانند حدیث «کل مولود یولد علی الفطرة») نشان می‌دهد این احادیث ناظر به استعدادهای فطری است نه معرفت بالفعل.

the analysis and critique of the wahhabi perspective on the innate belief in the existence of god: a quranic and narrative examination.

the inherent nature of the existence of god from the viewpoint of wahhabism is a key and practical topic in the discourse of theism among the sects. wahhabi adherents believe that concepts of lordship and the existence of god are inherently and innately embedded in humans, and acknowledging them is regarded as an obvious matter. they regard the deviation of the human fitrah (innate disposition) as occurring only in rare exceptional cases due to carnal factors, and they tend to neglect the use of logical reasoning in the knowledge of the divine fitrah. they emphasize the close and necessary connection between confessing the existence of god and having faith in him, which is crucial in explaining the principle of monotheism. this study, employing a descriptive-analytical method and relying on library sources, analyzes the theoretical foundations of wahhabism in three areas: divine lordship (tawhid rububiyyah), tawhid in names and attributes, and the ontology of god. the findings indicate that wahhabi arguments, in addition to conflating confession with fitrah in the context of the innateness of tawhid, have several weaknesses. first, their interpretation of verses related to fitrah is conducted with a selective approach, without regard to the historical and literary context of the verses. second, their claim about universal confession of god's lordship is contradicted by numerous historical and qur'anic evidences. third, an analysis of the content of the hadiths cited by wahhabis (such as the hadith every child is born on the fitrah) shows that these hadiths pertain to innate potentialities rather than actual knowledge.