بررسی تحلیل وضعیت آموزش چند فرهنگی در مدارس ابتدایی

چند فرهنگی یکی از مقوله های مهم عصر امروز است که بر برنامه درسی در بسیاری از بخش ها و سطوح مختلف آن اثر می گذارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرگذاری برنامه درسی چند فرهنگی بر خط مشی های نظام آموزش و پرورش ایران و نحوه رویارویی با مسایل و رویدادهای آن می باشد. همچنین در پژوهش حاضر سعی بر آن شده است تا ضمن بیان مفهوم آموزش چندفرهنگی، وضعیت آموزش چند فرهنگی در مدارس ابتدایی بررسی گردد که در این راستا میزان توجه محتوای کتاب های آموزشی مدارس ابتدایی به مفاهیم آموزش چند فرهنگی، میزان انطباق اهداف دوره ابتدایی با مولفه های آموزش چند فرهنگی، میزان آشنایی معلمان دوره ابتدایی با مفاهیم آموزش چند فرهنگی و شناسایی و بررسی اولویت های شاخص و مولفه های اصلی الگوی آموزش چند فرهنگی برای طرح در برنامه درسی بررسی شده است. این پژوهش از نظر هدف در زمره تحقیقات کاربردی و از نوع روش کیفی و مصاحبه نیمه ساختار یافته است. جامعه آماری در این پژوهش کلیه معلمان مدارس ابتدایی شهر قم هستند که در سال تحصیلی 1402-1403 مشغول به تدریس می باشند. جهت انتخاب نمونه برای مصاحبه با معلمان، از نمونه گیری نظری تا مرحله اشباع نظریه پیش رفتیم. در این نمونه گیری، محقق در حین جمع آوری اطلاعات، به صورت همزمان به تحلیل داده ها نیز می پردازد و فرایند نمونه گیری تا زمانی ادامه خواهد یافت که محقق به اشباع نظری دست یابد و به عبارتی دیگر، زمانی که نظرات جدید تری ارائه نشد، فرایند نمونه گیری متوقف می شود (به نقل از فلیک، 1388: 122). در مقاله حاضر، تعداد نمونه ای که بسته به اشباع نظری مورد مطالعه قرار گرفت 34 نفر بودند. از روش تحلیل محتوا برای بررسی میزان توجه کتاب های درسی و اهداف دوره ابتدایی با مفاهیم آموزش چند فرهنگی و از روش مصاحبه محقق ساخته و نیمه هدایت شده برای سنجش میزان آشنایی معلمان با مفاهیم آموزش چند فرهنگی استفاده شد. با استفاده از روش تحلیل محتوای کتاب های درسی دوره ابتدایی مشخص شد که در محتوای درسی دوره ابتدایی توجه چندانی به مفاهیم آموزش چند فرهنگی نشده است. همچنین با بررسی اهداف دوره ابتدایی مشخص شد که توجه چندانی به مفاهیم آموزش چند فرهنگی در محتوای اهداف تعیین شده صورت نگرفته است. نتایج تجزیه و تحلیل داده های حاصل از مصاحبه حاکی از آن است که معلمان مدارس ابتدایی با مفاهیم آموزش چند فرهنگی آشنایی کمی دارند. بررسی اولویت شاخص های الگوی آموزش چند فرهنگی برای طرح در برنامه درسی دوره ابتدایی نشان داد که با توجه به بار عاملی شاخص های پژوهش شاخص همزیستی مسالمت آمیز با گروه های دیگر دارای بار عاملی بیشتری در مقایسه با سایر شاخص ها بود. پس از آن به ترتیب پرداختن به حقوق اقلیت های دینی و فرهنگی، آموزش ضد تعصب و تبعیض نژادی، پذیرش تنوع و تکثر، چگونگی خلق دانش و فهم متاثر از ویژگی های قومی، انعطاف در برنامه درسی، عدالت و برابری آموزشی و در آخر شاخص محتوای ترکیبی و یکپارچه قرار داشت. نتایج تحقیق حاضر حاکی از آن است که الگوی آموزش چند فرهنگی با شاخص های تعیین شده، قابلیت طرح در برنامه درسی دوره ابتدایی را دارد و با توجه به مولفه های آموزش چند فرهنگی در الگوی پیشنهادی راهکار هایی به متخصصان حوزه برنامه ریزی درسی دوره ابتدایی ارائه داده شده است.