جایگاه حماسی و عرفانی عاشورا در شعر هیات؛ مطالعه موردی اشعار حمید سبزواری

هدف از ارائه این مقاله، تبیین و بررسی ابعاد حماسی و عرفانی و ارزشی عاشورا و امام حسین(ع) در اشعار حمید سبزواری است. سازش نکردن با ستمگر، ترجیح مرگ با عزت بر زندگی با ذلت و استقامت در راه خدا تا پای جان از جمله جلوه‌های حماسی عاشوراست که در شعر عاشورایی، بازتاب یافته است. واقعه‌ی عاشورا، از آغاز زبان و ادبیات فارسی در شعر بیشتر شاعران ایران زمین، تجلی داشته است. این واقعه‌ی سترگ چنانکه بیشتر محققان اذعان دارند، حادثه‌ای دارای ابعاد مختلف و چند وجهی به شمار می‌آید و شاعران فارسی‌زبان با رویکردهای متفاوتی به این واقعه‌ی عظیم نگریسته‌اند. در این بین، ابعاد تراژیک و عرفانی بیشترین بازتاب را در سیر شعر عاشورایی داشته‌اند و ابعاد حماسی و پیام‌های عاشورا کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما بعد از انقلاب اسلامی ایران، تفاوت عمده‌ای در نگرش شاعران بزرگ کشور به واقعه‌ی عاشورا ایجاد می‌شود. تقریباً همه‌ی ابعاد و رویکردهای واقعه‌ی عاشورا در شعر عاشورایی انقلاب تجلی می‌یابند. رویکرد حماسی که حلقه‌ی مفقوده در طول تاریخ شعر عاشورایی ادبیات فارسی به شمار می‌رفت، در این دوره دوباره احیا می‌شود. پیام‌های عاشورا نیز در شعر عاشورایی انقلاب، در کانون توجه شاعران قرار می‌گیرد. ولایت مداری، نگاه تحلیلی به واقعه‌ی عاشورا، پیوند عرفان و حماسه، پیروزی خون بر شمشیر و استمرار عاشورا از ویژگی‌های مهم شعر عاشورایی انقلاب اسلامی است که از آغاز شعر عاشورایی تا قبل از دوران انقلاب اسلامی، این خصیصه‌های مهم و حیاتی کمتر منعکس شده‌اند و این مسئله خود، گواه اهمیت و غنای شعر عاشورایی انقلاب اسلامی می‌باشد. این مقاله به‌صورت مطالعه کتابخانه‌ای و مروری انجام شده است. پایداری شاعر به عقاید دینی و اسلامی، سبب شده مضامین دینی به‌ویژه مفاهیم قرآنی، در شعر آن‌ها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد. الگوپذیری از فرهنگ عاشورا، در مسیر پایداری و مقاومت نیز مورد توجه شاعر بوده است. حضرت امام حسین(ع) یکی از بزرگ‌ترین شخصیت‌هایی است که در قلمرو شعر، در میان شیعیان همواره مرتبتی بلندی داشته است. عشق و محبت به امام حسین(ع) به‌عنوان پرچم‌دار راه عدالت و آزادگی دارای پیشینه‌ای کهن و از جمله بخش‌های مهم اشعار شاعران گذشته و امروز است. اکثر شاعران کوشیده‌اند تا با درآمیختن عواطف و احساسات خود به مدح ایشان پرداخته و عشق درونی خویش را در قالب اشعار ناب عرضه نمایند. واقعه‌ی کربلا به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های زندگی امام حسین(ع) و نقش آن در راه اعتلای مفاهیم دینی و انسانی از دیرباز مورد توجه شاعران و نویسندگان بی‌شماری بوده است. حمید سبزواری از جمله شاعران معاصر است که مدح ائمه به‌ویژه امام حسین(ع) در اشعارش جلوه‌ای خاص دارد. کیفیت بیان صفات حضرت امام حسین(ع)، شرح جان‌فشانی‌ها، نوع شهادت، آزادگی و عدالت در اشعار سبزواری گویای ویژگی‌های اخلاقی اوست که با زبانی تاثیرگذار و شیوا به توصیف ویژگی‌های امام حسین(ع) و واقعه‌ی کربلا می‌پردازد.