«طوفان‌البکاء»، به‌مثابه‌ی متنِ روضه‌خوانی‌های دوره‌ی قاجار

دوره‌ی قاجار را می‌توان نقطه عطفی در فرهنگ عزاداری ایران دانست، چنانکه عواملی داخلی و بیرونی متعددی بر این جریان تاثیرگذار بود. ازجمله عوامل داخلی اشتیاق به برپایی مراسم روضه‌خوانی و از عوامل بیرونی، صنعت نوظهور چاپ و انتشار دیوان‌های مراثی متعدد محسوب می‌شود. هدف از پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی پاسخ به این پرسش است که چه منبعی می‌توانسته دستمایه‌ی اغلب گردانندگان مجالس روضه‌خوانی دوره‌ی قاجار قرارگرفته باشد؟ یافته‌های پژوهش مبنی بر بررسی آرشیوی حاکی از آن است که در دوره‌ی قاجار، طوفان‌البکاء فی مقاتل الشهداء اثر میرزا محمدابراهیم جوهری، به‌عنوان متن مورد استقبال توده، بیشترین تعداد بازچاپ را (بیش از صدبار) به خود اختصاص داده که در میان آثار چاپی دوره‌ی قاجار پس از قرآن، دارای بیشترین بازنشر بوده است. تولید این شمارگان از طوفان‌البکاء، بی‌شک مبنی بر خواست فزاینده‌ی مخاطبان بوده و از آنجایی‌ که محتوایش دربردارنده‌ی مصائب امامان شیعه و توامان به نظم و نثر بوده، به‌عنوان یکی از منابع روضه‌خوانی از سوی شیعیان دوازده‌امامی ایران در دوره‌ی قاجار مورد استفاده قرار گرفته است؛ چنانکه گزارش بسیار مختصر شاهدی عینی (عبدالله مستوفی در شرح زندگانی من) به اثر جوهری، الهام‌بخش این ادعاست.