هیات به‌مثابه یک رسانه؛ با تاکید بر دو مولفه مخاطب و پیام یا کارکرد

مراسم آیینی، تشکلی قدسی، مردم‌نهاد، خودجوش، هدفمند، هنجارمند، دارای منشا و خاستگاه دینی، اصالت تاریخی و فرهنگی و کارکردهای فردی و اجتماعی است. تبلور نهادی و سازمانی آن در جامعه ما، «هیات» نام گرفته است. هیات در عرف شیعی، جماعتی مناسکی یا سازمانی اجتماعی - مذهبی است که عموماً با هدف تعظیم شعائر مذهبی و بازخوانی مکرر وقایع قدسی (اعیاد و سوگواری‌های مذهبی) تشکل یافته و در مناسبت‌های تقویمی خاص، به یمن عنایت و اهتمام مومنان به‌صورت دوره‌ای یا مداوم بازتولید می‌شود. از آنجا که فلسفه وجودی هیات و انگیزه بنیادین برای تکّون، تقوّم و تداوم آن، ایفای نقش در زنده نگه‌داشتن یاد و خاطره واقعه غم‌انگیز عاشورا در ذهنیت تاریخی، گفتمان فرهنگی و حیات اجتماعی سیاسی شیعیان است، غالباً هیات با وصف و کارکرد اقامه عزا شناخته می‌شود. اغراق نیست اگر ادعا شود که صورت‌بندی‌های متنوع عزاداری در میان مردم، تماماً بیانگر تکثر تجلیات گفتمان کربلا در زندگی آنان است. نهاد هیات به دلیل قدمت تاریخی، جایگاه قدسی و ضرورت کارکردی، به‌مرور زمان با کلیت حیات فرهنگی اجتماعی شیعیان درآمیخته و به جزئی انفکاک‌ناپذیر از زیست جهان آن‌ها تبدیل شده است. هیات در مقام تحقق، علاوه بر انبوه جماعت معتقد و متعهد، غالباً مجموعه‌ای از نمادها، نشانه‌ها، اشیاء، احوال، اعمال و روابط را که به‌نوعی در بیان شور و احساسات مذهبی، نقش میانجی یافته‌اند؛ را در خود جای داده است. بدیهی است که هیات به‌مثابه یک رسانه مولفه‌هایی دارد که در این نوشتار بر دو مورد کانونی آن یعنی مخاطب و پیام (یا کارکرد) تمرکز شده است. روش این نوشتار تحلیل محتوای مباحث مطرح در منابع مکتوب همراه با مشاهدات و تجربه‌های زیسته نگارنده است.