نهاد هیات، نماد هویت؛ نگاهی بر پیوندهای دوسویه هیئات و هویت شیعی

هیات به‌مثابه‌ی نهادی مدنی و غیر وابسته به قدرت سیاسی است که تکیه بر تعلقات و تمایلات مذهبی آحاد مردم دارد. یکی از وجوه کارکردی هیئات مذهبی را می‌بایست در نسبت آن با مقوله‌ی هویت به‌عنوان عنصر پیش‌برنده‌ی جمعیت‌های بشری در نظر گرفت. دو مفهوم هویت و هیات از حیث تاریخ‌مندی و عزیمت زمانی واجد اشتراکاتی هستند که مطالعه‌ی تطبیقی و به تعبیر دیگر مقارنه میان آن‌ها را امکان‌پذیر می‌سازد. چنان چه مقصود از هویت شیعی، مفهومی مبتنی بر آموزه‌های علمی و سیره‌ی عملی ائمه‌ی اطهار(ع) باشد، ناگزیر می‌بایست اقامه‌ی عزا بر سالار شهیدان حسین بن علی(ع) را یکی از ارکان استوار این هویت قلمداد نمود که در نهاد هیات جلوه یافته است. با این وصف، اقدامات هویت‌ساز امامان معصوم به فرآیندی می‌ماند که یکی از فرآورده‌های آن، نهاد هیات با محوریت بکاء بر شهدای دشت کربلاست. پژوهش حاضر بر پایه‌ی این فرضیه شکل گرفته است که نهاد هیات اگرچه مولود و ثمره‌ی تفکر شیعی بوده، اما هیچ‌گاه در قبال مبنای هویتی خود پا در ورطه‌ی تعهدگریزی ننهاده و به‌سان ابزاری مفید و کارآمد همواره در جهت قوام و صیانت از مکتب اهل‌بیت(ع) عمل کرده است. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی در چارچوب استنتاج‌های متنی انجام پذیرفته و داده‌های مورد نیاز آن از طریق بررسی متون، سیره، کتب و مقالات پژوهشی گردآوری شده است.