چهار گام راهبردی در مطالعات حکمت‌بنیاد پدیده‌ی اجتماعی هیات و مناسک عاشورایی

هدف این مقاله تبیین گام‌های راهبردی برای شکوفایی هر چه بیشتر رویکرد حکمت‌بنیاد در مطالعات اجتماعی بالاخص هیات و مناسک عاشورایی است. به این منظور پس از طرح برخی وجوه ضرورت این رویکرد در مطالعات هیات، با اتکاء بر تجربه‌ی زیسته نگارنده در حوزه مطالعات اجتماعی حکمت‌بنیاد، با روشی تحلیلی-فلسفی چهار گام راهبردی برای شکوفایی این حوزه مطالعاتی و گذر از موانع پیش روی آن پیشنهاد و برخی از لوازم و ابعاد آن مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. در گام نخست بر این امر تاکید می‌شود که مناسک عزاداری یک حقیقت و سنت کاملاً زنده و پویای دینی است که معنا و هویت آن را از طریق تجربه‌ی زیسته عزاداران و منابع روایی معتبری که پشتوانه‌ی نظری آنست، به‌وضوح می‌توان فهم و تحلیل نمود و لذا قبل از تحلیل هیات و مناسک عزاداری توسط هر دستگاه نظری بومی یا مدرن لازم است تا از دریچه تجربه‌ی زیسته و آشنایی با معارف منقول از آن درکی انضمامی و عمیق یافت؛ اما در گام دوم جهت تعمیق و مدیریت این شناخت همدلانه و همین طور توضیح این پدیده برای مخاطب غیر همدل و ممانعت از بسط تفسیرهای غیر معتبر، ضروری است تا تلاشی روشمند برای تبیین و نظریه پردازی معقول و فلسفی پیرامون پدیده صورت پذیرد. در این گام ضمن اشاره به برخی از سوابق این نگاه در سنت اسلامی و نقد برخی از کمبودها، دو پیشنهاد ایجابی نیز ارائه می‌گردد. نخست ضرورت تقویت زبان توصیفی برای درک انضمامی و راحت‌تر از قواعد حکمی و فراهم شدن بستر پیوند آن با پدیده‌های اجتماعی و دوم طرح نظریه اجتماعی حکمت‌بنیاد با عنوان «از علم النفس صدرایی تا فلسفه الاجتماع اسلامی» که بر اساس آن می‌توان پیوندهای پراکنده و غیر روشمند میان مبانی حکمی و علوم اجتماعی را در قالب یک نظریه به‌صورت جامع و روشمند ارائه نمود. در گام سوم بر این مسئله تاکید می‌شود که دستاوردهای دو گام قبلی مادامی که در قالب مسائل و مبانی دوگانه‌های بنیادین علوم اجتماعی صورت‌بندی نشود، مجال گفتگو و شنیدن شدن این دستاوردها توسط اهالی علوم اجتماعی فراهم نمی‌شود و لذا برخی ابعاد و لوازم این گام راهبردی مورد بررسی قرار می‌گیرد و در نهایت در گام چهارم بر این مسئله تاکید می‌شود که مادامی که این دستاوردها در قالب پژوهش‌های عینی و انضمامی پیامدهای تبیینی، تفسیری و انتقادی، خودش را هویدا نسازد، کارآمدی مطالعات حکمت‌بنیاد در عرصه علوم اجتماعی روشن نخواهد شد.