چیستی و اثرگذاری اجتماعی هیئات سنتی یزد

هیات‌ها یکی از عناصر هویتی در مذهب شیعه و یکی از شاخصه‌های زیست شیعیان به حساب می‌آیند. عزاداری برای سیدالشهدا در ایران ناظر به تنوع جغرافیایی و فرهنگی خاص هر منطقه به صور مختلف بازتولید شده است. یکی از سبک‌های خاص عزاداری که تمایز خود را به‌خوبی نشان داده است، عزاداری هیات‌های مذهبی در شهر و دیار یزد است. در این مقاله تلاش شده است ریشه‌های این‌گونه عزاداری ناظر به دلالت‌های تاریخی و اسطوره‌ای بررسی شود. از طرف دیگر میزان اثرگذاری اجتماعی این‌گونه هیات‌ها سنجیده و با سبک غالب عزاداری در دیگر مناطق کشور (به‌اصطلاح هیات‌های محفلی) مقایسه شود. برای صورت‌بندی مبانی نظری هیات‌ها از روش اسنادی و میدانی (تلفیقی) و از روش میدانی جهت بررسی میزان اثرگذاری این هیات‌ها استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد عزاداری هیات‌های عزاداری در یزد ریشه در اساطیر ایران باستان دارد. مثلاً نشانه‌شناسی المان‌هایی نظیر درخت سرو دلالت‌های اسطوره‌ای دارد و تا حدودی تبیین‌کننده‌ی سبک خاص عزاداری این منطقه (حماسی و سلحشورانه) است. از طرف دیگر ساختار این‌گونه هیات‌ها به‌گونه‌ای است که تعامل زنده و قوی با فضای شهر- خصوصاً بافت سنتی- برقرار می‌کند.