جایگاه بانکداری اسلامی در قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛ تغییر گفتمان از بانکداری بدون ربا به سمت الگوی ایده آل

جمهوری اسلامی ایران یکی از کشورهای پیشرو در حوزه بانکداری اسلامی محسوب می‌شود؛ که قبل ار بسیاری از سایر کشورها مانند عربستان سعودی و مالزی، نسبت به تصویب قانون «عملیات بانکی بدون ربا در سال 1362» اقدام نموده است علاوه بر این، تصویب قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (سال 1402) یکی از جدیدترین تحولات در حوزه بانکداری اسلامی محسوب می شود. این تحقیق تلاش می‌کند تا برای اولین بار جایگاه بانکداری اسلامی در قانون جدید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را مورد بررسی قرار دهد. یافته‌های پژوهش که با استفاده از روش کتابخانه‌ای و مقایسه تطبیقی بین «قانون بانک مرکزی» و «قانون عملیات بانکی بدون ربا» بدست آمده نشان می‌دهد: اولاً، بر خلاف قانون عملیات بانکی بدون ربا که در آن عنوان قانون و مواد آن صرفا بر مقوله حذف ربا تاکید نموده بود، در قانون جدید بانک مرکزی هفت مرتبه از عبارت «بانکداری اسلامی» استفاده شده است؛ که این به معنای تغییر گفتمان در نظام بانکی کشور محسوب می‌شود. ثانیاً، در قانون بانک مرکزی، جایگاه شورای فقهی به یکی از ارکان پنج‌گانه بانک مرکزی ارتقاء یافته است. ثالثاً، حوزه فعالیت شورای فقهی که در گذشته صرفاً شامل بانک‌ها و موسسات بانکی غیر اعتباری می‌گردید در قانون بانک مرکزی توسعه یافته و شامل نه مورد گردیده است. در نهایت «نظارت فقهی» برای اولین بار در این قانون به رسمیت شناخته شده و به عنوان یکی از وظایف بانک مرکزی لحاظ گردیده است. توصیه سیاستی این پژوهش، ضرورت اجرای دقیق قانون بانک مرکزی در حوزه بانکداری اسلامی و همچنین تسریع در اصلاح قانون عملیات بانکی بدون ربا، به عنوان تکمیل‌کننده قانون بانک مرکزی، می‌باشد.