بررسی نقش شخصیت سرمایه‌گذاران، سواد مالی و ویژگی‌های جمعیت شناختی بر ریسک‌پذیری در بازار سرمایه

در پژوهش حاضر، تاثیر شخصیت بر ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران حقیقی در بورس اوراق بهادار تهران با بهره‌گیری از مدل پنج‌عاملی شخصیت موردبررسی قرار گرفته است. همچنین، سواد مالی و عوامل جمعیت‌شناختی نظیر سن، جنسیت، تحصیلات، درآمد و تجربه در بورس به‌عنوان متغیرهای تاثیرگذار لحاظ شده‌اند. این پژوهش به‌عنوان یک مطالعۀ توصیفی و پیمایشی و از نوع کاربردی تلقی می‌شود و جامعۀ آماری آن شامل 280 نفر از سرمایه‌گذاران فعال در بازار بورس اوراق بهادار تهران هستند که به‌صورت برخط پرسش‌نامه محقق ساخته را تکمیل کرده‌اند. ابزار تحلیلی مورداستفاده شامل معادلات ساختاری sem و نرم‌افزار smart pls4 می‌باشد که پس از تایید روایی و پایایی، فرضیه‌های پژوهش آزمون گردیده‌اند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که سواد مالی تاثیر مثبت و معناداری بر ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران دارد و نشان می‌دهد که دانش مالی می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر در حوزۀ سرمایه‌گذاری منجر شود. از سوی دیگر، در قالب مدل پنج‌عاملی شخصیت، دو بعد گشودگی به تجربیات و برون‌گرایی تاثیر معنادار و مثبتی بر ریسک‌پذیری داشته‌اند، درحالی‌که سایر ابعاد این مدل شامل انطباق‌پذیری، مسئولیت‌پذیری و روان‌رنجوری از خود تاثیر معناداری نشان نداده‌اند. علاوه بر این، عوامل جمعیت‌شناختی نظیر جنسیت، تحصیلات و تجربه در بورس نیز تاثیر معنادار و مثبتی بر ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران داشته‌اند، درحالی‌که سایر عوامل مانند سن، درآمد و شغل تاثیر قابل‌توجهی ندارند. به‌طورکلی، یافته‌ها نشان می‌دهند که ویژگی‌های شخصیتی، سواد مالی و عوامل جمعیت‌شناختی به‌طور معناداری حدود 69/8 درصد از رفتار ریسک‌پذیری را پیش‌بینی می‌کنند این نتایج نشان می‌دهد که توجه به این عوامل می‌تواند به بهبود و افزایش بازده سرمایه‌گذاری‌ها کمک نماید.

investigating the role of investors' personality،financial literacy،and demographic characteristics on risk-taking in the capital market

background and purpose: factors, including personality traits and demographic characteristics, shape investor behavior in the capital market. these elements influencedecision-making processes and financial behaviors, particularly regarding risk-taking, which refers to the willingness of individuals to confront market volatility. risk-taking significantlyaffects investment strategies and the choice between high-risk and low-risk assets.furthermore, financial literacy, the ability to comprehend financial concepts and effectivelymanage assets, is critical in enabling investors to make informed and strategic decisions.methodology: in this study, the influence of personality traits on the trading behavior ofindividual investors in the tehran stock exchange was investigated using the five-factorpersonality model, which includes openness to experience, conscientiousness, extraversion,agreeableness, and neuroticism. additionally, demographic variables such as age, gender,education, income, occupation, stock market experience, and financial literacy wereincorporated as significant factors. the research adopts a descriptive survey methodology andis classified as applied research. the statistical population was comprised of 280 activeinvestors who participated by completing a custom-designed online questionnaire. data wereanalyzed using structural equation modeling, smart pls4 software, and relevant statisticaltechniques. after ensuring the validity and reliability of the data, the research hypotheseswere evaluated.findings: the results confirm that financial literacy significantly impacts investors' risktakingbehavior in the tehran stock exchange, demonstrating that financial knowledge andawareness play a crucial role in shaping investment decisions. within the five-factorpersonality model framework, the dimensions of openness to experience and extraversionwere found to influence risk-taking among investors significantly. in contrast, the dimensionsof agreeableness, conscientiousness, and neuroticism did not exhibit a statistically significanteffect on this variable. furthermore, demographic factors such as gender, education, and stockmarket experience significantly affected risk-taking behavior, whereas age, income, andoccupation did not show a significant influence. overall, the findings indicate that personality traits, capital market experience, gender, education, and financial literacy collectively explain approximately 69.8% of the variance in risk-taking behavior.