آسیب‌شناسی بخش کشاورزی در دهه 90 شمسی

بخش کشاورزی همواره به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد کشور، نقشی حیاتی در تامین امنیت غذایی، اشتغال‌زایی و توسعه پایدار ایفا کرده است. در دهه 90 شمسی، این بخش با تحولات و چالش‌های متعددی مواجه بود که موجب شد بهره‌وری، پایداری و کارآمدی آن دچار آسیب شود. آمارها نشان می‌دهد بخش کشاورزی همچون کل اقتصاد، مسیر رشد پرنوسانی را پشت سر گذاشته است تا جایی‌که در سال‌های 1397 و 1400 رشد منفی را تجربه کرده است و متوسط رشد اقتصادی بخش کشاورزی در این دهه در حدود 7/3 درصد بوده است. همچنین نرخ تشکیل سرمایه در بخش کشاورزی در دهه نود یک سیر نزولی را طی کرده است تا جایی که از نرخ‌های حدود 6-7 درصد به نرخ حدود 1 درصد در سال 1400 رسیده است. از طرفی سهم کشاورزی از کل تشکیل سرمایه بسیار پایین بوده تا جایی که در دهه نود، سهم 4 درصدی داشته است. علی‌رغم تاکید بر خودکفایی و استقلال کشور در موضوع محصولات کشاورزی و لزوم حمایت از کشاورزان داخلی، آمارها نشان می‌دهد در دهه نود، واردات محصولات کشاورزی رشد بسیار بالایی داشته است تا جایی‌که واردات 13 هزار تن در سال 1390 با رشد 5/2 برابری در سال 1400 به عدد بیش از 30 هزار تن در سال رسیده است. حمایت از بخش کشاورزی در قالب حمایت‌های یارانه‌ای روند خوبی را در دهه نود نداشته است. در سال 1390، حمایت سالانه 1700 همت به حدود 9700 همت در سال 1396 افزایش می‌یابد اما در اواخر دهه نود یعنی سال‌های 1399 و 1400 به حدود 100 همت می‌رسد که کمترین میزان حمایت در دهه‌های اخیر بوده است. تورم در بخش کشاورزی روند صعودی داشته و در سال 1400، تورم تولیدکننده به حدود 64 درصد نیز رسید. آسیب‌شناسی بخش کشاورزی در دهه نود نشان می‌دهد که عواملی همچون بهره‌وری پایین و نقش کمرنگ دانش، افزایش سن بهره‌برداران کشاورزی، تامین مالی و سرمایه‌گذاری پایین در بخش کشاورزی، تصدی‌گری دولت در امور اجرایی بخش کشاورزی، بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی از مهم‌ترین آسیب‌ها و چالش‌های بخش کشاورزی در دهه نود بوده است. ازاین‌رو راهبردهایی همچون توجه به صادرات محصولات کشاورزی و غذایی، توسعه زمین‌های کشاورزی، خودکفایی در دانه‌های روغنی، گوشت و لبنیات، آموزش و ترویج روش‌های علمی و استفاده از جوانان تحصیل‌کرده، یکپارچه‌سازی زمین‌های کشاورزی، مدارس تربیت کشاورز، تمرکز بر روستاها و توجه به پیشرفت صنعتی در حوزه کشاورزی پیشنهاد می‌شود.

pathology of the agricultural sector in the 2010s

the agricultural sector has always played a vital role in the national economy, contributing significantly to food security, employment generation, and sustainable development. however, during the 2010s, this sector faced numerous transformations and challenges that adversely affected its productivity, sustainability, and efficiency. statistical data indicate that, similar to the overall economy, the agricultural sector experienced a volatile growth trajectory, even recording negative growth in 2018 and 2021. the sector’s average economic growth rate over the decade was approximately 3.7%. additionally, the capital formation rate in agriculture followed a downward trend, declining from around 6–7% at the beginning of the decade to approximately 1% by 2021. furthermore, agriculture’s share of total capital formation remained low, averaging only 4% throughout the decade.despite policy emphasis on self-sufficiency and national independence in agricultural production, as well as the need to support domestic farmers, data reveal a significant surge in agricultural imports. the volume of imports rose from 13,000 tons in 2011 to over 30,000 tons in 2021, marking a 2.5-fold increase. government support for agriculture, particularly in the form of subsidies, did not follow a consistent trajectory. while annual subsidies increased from 1,700 trillion rials in 2011 to approximately 9,700 trillion rials in 2017, they sharply declined to around 1,000 trillion rials in 2020 and 2021—the lowest level in recent decades. inflation in the agricultural sector also followed an upward trend, with producer inflation reaching approximately 64% in 2021. an analysis of the agricultural sector in the 2010s highlights key structural vulnerabilities and challenges, including low productivity and limited integration of scientific knowledge, an aging farming population, inadequate financing and investment, excessive government intervention in sectoral operations, unsustainable exploitation of natural resources, and the impact of climate change. in response, several strategic measures are proposed, including promoting agricultural and food exports, expanding arable land, achieving self-sufficiency in oilseeds, meat, and dairy production, enhancing education and training for scientific agricultural methods, integrating small farmlands, establishing agricultural training schools, focusing on rural development, and fostering industrial advancements in the agricultural sector.